Podatek rolny - zmiany od 2024 r.
Rolnicy mogą przekazywać 1,5% należnego podatku rolnego na rzecz wybranego związku zawodowego. Możliwość ta została wprowadzona na mocy nowelizacji ustawy o podatku rolnym, która weszła w życie w 2024 roku. Środki z 1,5% podatku rolnego mogą być przekazywane na rzecz związków zawodowych rolników indywidualnych, Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych oraz związków rewizyjnych zrzeszających rolnicze spółdzielnie produkcyjne, pod warunkiem spełnienia przez te podmioty ustawowych wymogów.Podatek rolny
Opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty oznaczone w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza.
Stawki podatku rolnego ustalane są na podstawie ceny skupu żyta za 11 kwartałów przed kwartałem, który poprzedza rok podatkowy. Obowiązują stawki podatku rolnego wynikające z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie średniej ceny skupu żyta, stanowiącej podstawę do ustalenia podatku rolnego. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o podatku rolnym, na rok podatkowy 2026 średnia cena skupu żyta za okres 11 kwartałów poprzedzających kwartał poprzedzający rok podatkowy wyniosła 66,42 zł za 1 dt (dla porównania: w 2025 r. – 86,34 zł za 1 dt).
Obecnie stawka podatku rolnego w 2026 r. wynosi:
- 166,05 zł od 1 ha przeliczeniowego gruntów gospodarstw rolnych (równowartość pieniężna 2,5 q żyta),
- 332,10 zł od 1 ha pozostałych gruntów podlegających opodatkowaniu (równowartość pieniężna 5 q żyta).
Podatek rolny płaci się w czterech proporcjonalnych ratach do kolejnych dni roku podatkowego: 15 marca - pierwsza rata, 15 maja - druga rata, 15 września - trzecia rata, 15 listopada -czwarta rata.
Podatek rolny - najnowsze zmiany
Zmiany z początku 2024 roku
Początkiem 2024 r. w życie weszła nowelizacja ustawy o podatku rolnym, w której przewidziano możliwość przekazywania 1,5 proc. należnego podatku rolnego na rzecz związków zawodowych rolników indywidualnych. Zmiany zostały wprowadzone na mocy ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1450).
Podatnicy będą mogą przekazać 1,5 proc. na takich samych zasadach jak przy przekazywaniu części podatku dochodowego organizacjom pożytku publicznego.
Zgodnie z nowymi przepisami, pieniądze z 1,5 proc. podatku rolnego mogą być przekazywane przez organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Wymagany jest przy tym wniosek podatnika podatku rolnego będącego osobą fizyczną lub podatnika podatku rolnego będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną. Wnioski będzie można składać od 1 marca do 15 listopada danego roku podatkowego.
Ze środków mogą korzystać uprawnione podmioty.
Zmiany od 2024 roku
Od 1 stycznia 2024 r. podatnicy podatku rolnego mogą przekazywać 1,5% należnego podatku rolnego na rzecz uprawnionych związków zawodowych rolników indywidualnych. Regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1450).
Przekazanie 1,5% podatku działa na zasadach podobnych do przekazywania części podatku dochodowego na rzecz organizacji pożytku publicznego. Środki są przekazywane przez właściwy organ podatkowy według miejsca położenia gruntów, na podstawie wniosku złożonego przez podatnika – zarówno osoby fizyczne, jak i rolnicze spółdzielnie produkcyjne. Wnioski można składać w terminie od 1 marca do 15 listopada danego roku podatkowego. Ze środków korzystają wyłącznie podmioty spełniające ustawowe kryteria.
Zmiany od 2025 roku
Od 1 stycznia 2025 r. weszły w życie zmiany w zakresie stosowania ulg i zwolnień podatkowych (ustawa z 19 listopada 2024 r., Dz. U. poz. 1757). Nowelizacja doprecyzowała, które ulgi i zwolnienia są przyznawane z urzędu, a które wymagają wniosku podatnika w drodze decyzji administracyjnej.
Zmiany dotyczą m.in. ulg inwestycyjnych oraz zwolnień związanych z gruntami objętymi melioracją lub przeznaczonymi na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego. Ponadto, postępowania wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji, a niezakończone do tego czasu, są umarzane, a zwolnienia stosowane z urzędu. Celem zmian jest upraszczanie procedur i dostosowanie przepisów do aktualnych realiów gospodarczych.
Podmioty uprawnione i wymogi
Aby otrzymać wpłaty z 1,5 proc. podatku, uprawnione podmioty muszą dodatkowo spełnić wymogi co do struktur organizacyjnych:
1) związek zawodowy rolników indywidualnych (na podstawie art. 8b ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. o związkach zawodowych rolników indywidualnych), który:
- został wpisany do rejestru co najmniej 6 lat przed dniem 1 stycznia danego roku podatkowego;
- ma na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego struktury organizacyjne co najmniej w 10 województwach i co najmniej w 3 powiatach w każdym z tych województw, a liczba członków tego związku w każdym z powiatów wynosi co najmniej 30;
- źródłem finansowania jego działalności są wpłaty ze składek członkowskich, gdzie roczna składka członkowska wynosi co najmniej 50 zł.
2) Krajowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych (na podstawie art. 35a ust. 1 ustawy z 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników), który:
- został wpisany do KRS co najmniej 6 lat przed 1 stycznia danego roku podatkowego;
-posiada na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego struktury w co najmniej 10 województwach i co najmniej 3 powiatach, w każdym z tych województw, a liczba członków każdego koła wynosi co najmniej 30 osób, źródeł finansowania działalności są wpłaty ze składek członkowskich przy czym roczna składka wynosi co najmniej 50 zł.
3) związek rewizyjny zrzeszający rolnicze spółdzielnie produkcyjne, (na podstawie art. 257a ust. 1 ustawy z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze), który:
- został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego co najmniej 6 lat przed dniem 1 stycznia danego roku podatkowego;
- ma na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego członkowskie rolnicze spółdzielnie produkcyjne co najmniej w 10 województwach i w co najmniej 3 powiatach w każdym z tych województw, a łączna liczba członków tych spółdzielni wynosi co najmniej 1500 osób.
Związki, które będą chciały być uprawnione do otrzymania 1,5% podatku rolnego, muszą złożyć wniosek o wpis w okresie od 1 marca do 15 listopada danego roku podatkowego (art. 6 ustawy nowelizującej), a także spełniać warunki określone w nowelizacji.
Środki finansowe uzyskane z 1,5 proc. podatku rolnego będą mogły być wykorzystane wyłącznie na działalność statutową tych związków.
Ustawa przewiduje, że gminy będą mogły liczyć na wyrównanie z budżetu państwa utraconych dochodów z tytułu przekazania 1,5 proc. podatku należnego na rzecz podmiotów uprawnionych.
Wniosek o przekazanie 1,5% podatku rolnego
Wniosek o przekazanie 1,5% należnego podatku rolnego można składać od 1 marca do 15 listopada danego roku podatkowego, zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej (online).
Środki finansowe stanowiące 1,5% podatku należnego, organy podatkowe przekazują na rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej wybranego przez podatnika podmiotu uprawnionego, jednorazowo w terminie do dnia 31 grudnia roku podatkowego. Warunkiem przekazania wsparcia 1,5% podatku jest zapłata w pełnej wysokości podatku należnego stanowiącego podstawę obliczenia tej kwoty.
Wysokość podatku rolnego w 2026 roku
Podatek rolny posiada 2 stawki:
- za grunty gospodarstwa rolnego to równowartość 2,5 kwintala żyta – od 1 hektara przeliczeniowego,
- za pozostałe grunty rolne, które podlegają podatkowi rolnemu, to równowartość 5 kwintali żyta – od 1 hektara.
Podstawą do ustalenia wysokości podatku rolnego jest średnia cena skupu żyta za 11 kwartałów poprzedzających kwartał, który poprzedza rok podatkowy, ogłaszana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w „Monitorze Polskim”.
Zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z dnia 20 października 2025 r., średnia cena skupu żyta za okres 11 kwartałów poprzedzających rok podatkowy 2026 wyniosła 66,42 zł za 1 dt.
W oparciu o tę cenę, stawki podatku rolnego obowiązujące w 2026 r. wynoszą:
- 166,05 zł od 1 ha przeliczeniowego gruntów gospodarstw rolnych (równowartość pieniężna 2,5 q żyta),
- 332,10 zł od 1 ha pozostałych gruntów podlegających opodatkowaniu (równowartość pieniężna 5 q żyta).
Dla porównania średnia cena skupu żyta poprzedzająca rok podatkowy w ostatnich latach wynosiła
- 2024 - 89,63 zł za 1 dt.
- 2023 - 74,05 zł za 1 dt.
- 2022 - 61,48 zł za 1 dt.
- 2021 - 58,55 zł za 1 dt.
- 2020 - 58,46 zł za 1 dt
- 2019 - 54,36 zł za 1 dt.
Hektar przeliczeniowy, na gruncie podatkowym, ma zastosowanie wyłącznie w przypadku gospodarstw rolnych. Podstawę opodatkowania stanowi liczba hektarów przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego.
Za co płaci się podatek rolny?
Za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne (z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza), o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej.
Użytki rolne(grunty) oznaczone są w ewidencji gruntów i budynków jako:
- R – orne,
- S – sady,
- Ł – łąki,
- Ps – pastwiska,
- Br – rolne zabudowane,
- Wsr – pod stawami,
- W – pod rowami.
Kto płaci podatek rolny
Podatnikami podatku rolnego są:
- właściciele gruntów;
- posiadacze samoistni;
- użytkownicy wieczyści;
- posiadacze gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
- wynika z umowy zawartej z właścicielem, z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego albo
- jest bez tytułu prawnego, z wyjątkiem gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub są w zarządzie Lasów Państwowych. W tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Lasów Państwowych.
- dzierżawcy gruntów gospodarstwa rolnego, które zostały w całości lub części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych.
Kto nie płaci podatku rolnego?
Możliwość zwolnienia z podatku rolnego opisują artykuły 12 i 13 ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z przepisami istnieją zwolnienia ze względu na przedmiot opodatkowania (czyli rodzaj gruntu) oraz ze względu na podmiot opodatkowania (kto jest właścicielem ziemi).
Z podatku rolnego zwolnione są osoby, które mają prawa do gruntów, takich jak:
- użytki rolne klasy V, VI i VIz albo zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych;
- użytki ekologiczne, które mają symbol z literą „E”, na przykład E-N, E-PS, E-R;
- grunty w międzywałach i pod wałami przeciwpowodziowymi;
- grunty, które są wpisane do rejestru zabytków, jeśli są zagospodarowywane i utrzymywane zgodnie z przepisami o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
- grunty na terenie rodzinnych ogrodów działkowych;
- działki przyzagrodowe, jeśli osoba należy do rolniczej spółdzielni produkcyjnej oraz jest (wystarczy tylko jeden tych warunków): w wieku emerytalnym; inwalidą I albo II grupy; osobą z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności; osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie albo niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Ustawa o podatku rolnym przewiduje zwolnienia także ze względu na podmiot, który jest właścicielem danej ziemi. W tym zakresie ze zwolnień z podatku rolnego mogą korzystać:
- Publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz organy, które je prowadzą.
- Prowadzący zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej.
- Instytuty naukowe i pomocnicze jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk. Uczelnie.
- Instytuty badawcze, w tym przedsiębiorcy o statusie centrum badawczo-rozwojowego w odniesieniu do przedmiotów opodatkowania zajętych na cele prowadzonych badań i prac rozwojowych.
- Krajowy Zasób Nieruchomości.
- Centrum Łukasiewicz i instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz.
Powstanie i wygaśnięcie obowiązku podatkowego
Obowiązek podatkowy zaczyna obowiązywać z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik objął grunt: na własność, w samoistne lub zależne posiadanie, lub w wieczyste użytkowanie. Obowiązek podatkowy wygasa ostatniego dnia miesiąca, w którym przestały istnieć te okoliczności.
Jeżeli obowiązek podatkowy powstał lub wygasł w ciągu roku, podatek rolny za ten rok ustala się proporcjonalnie do liczby miesięcy, w których istniał ten obowiązek.
Podatek rolny - terminy płatności
Podatek rolny płatny jest w 4 proporcjonalnych ratach do czasu trwania obowiązku podatkowego: do 15 marca, do 15 maja, do 15 września, do 15 listopada.
Jeśli kwota całego, należnego podatku nie przekracza 100 zł, podatek płatny jest jednorazowo w terminie płatności pierwszej raty. Obliczony w deklaracji podatek należy wpłacać na rachunek budżetu miasta.
Zwolnienie z podatku rolnego
Zwolnienie z podatku rolnego uwzględnia m.in.:
- użytki rolne klasy V, VI i VIz oraz grunty zadrzewione i zakrzewione ustanowione na użytkach rolnych;
- grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha:
- będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży,
- będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste,
- wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie,
- grunty pod wałami przeciwpowodziowymi i grunty położone w międzywałach;
- publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie gruntów zajętych na działalność oświatową,;
- prowadzących zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej;
- instytuty badawcze;
- przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego [6], w odniesieniu do przedmiotów opodatkowania zajętych na cele prowadzonych badań i prac rozwojowych.
Ulga w podatku rolnym
Podatek rolny płaci się niższy o 75 proc. w pierwszym roku i o 50 proc. w drugim roku – jeśli kończy się zwolnienie z podatku rolnego za:
- stworzenie gospodarstwa rolnego z zagospodarowanych nieużytków;
- stworzenie gospodarstwa rolnego przez wymianę lub scalenie gruntów;
- kupno gruntów, które tworzą lub powiększają gospodarstwo rolne do 100 hektarów.
Podatek rolny płaci się również niższy o 60 proc. (grunty klas IVa, IV i IVb) albo o 30 proc. (grunty klas I, II, IIIa, III i IIIb) – podatek rolny od gruntów położonych na terenach podgórskich i górskich.
Po złożeniu wniosku gmina może przyznać ulgę za wydatki na inwestycje typu:
- budowa lub modernizacja budynków do chowu, hodowli i utrzymania zwierząt gospodarskich;
- budowa lub modernizacja obiektów do ochrony środowiska;
- kupno i instalacja deszczowni i urządzeń, które służą do: melioracji, dostarczają wodę do gospodarstwa lub wykorzystują naturalne źródła energii (wiatr, biogaz, słońce, spadek wód).
Ulga obniża podatek o 25 proc. wydatków, które trzeba udokumentować. Jeśli wniosek zostanie złożony z tytułu klęski żywiołowej– gmina też może obniżyć podatek. Dotyczy to podatku w roku wystąpienia klęski lub w kolejnym roku. Wysokość ulgi zależy od odszkodowania, które zostanie otrzymane z obowiązkowego ubezpieczenia OC.
Rada gminy może wprowadzić uchwałą zwolnienia i ulgi inne niż określone w ustawie, z uwzględnieniem przepisów dotyczących pomocy publicznej.
Jak złożyć deklarację?
Osoby fizyczne mają w obowiązku złożyć właściwemu organowi podatkowemu (wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta) właściwemu ze względu na miejsce położenia gruntów, informacje o gruntach, sporządzone na formularzach według ustalonego wzoru– IR1 dla osób fizycznych i DR1 dla osób prawnych z odpowiednimi załącznikami w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku rolnego lub o zaistnieniu zmian. Obowiązek składania informacji o gruntach oraz deklaracji na podatek ciąży także na podatnikach, którzy korzystają ze zwolnień i ulg. Dokumenty te można złożyć drogą elektroniczną.
W przypadku, gdy grunty są współwłasnością (znajdują się w posiadaniu) jednocześnie osoby fizycznej oraz osoby prawnej, bądź jednostki organizacyjnej (w tym spółki) nieposiadającej osobowości prawnej - osoba fizyczna składa deklarację na podatek rolny oraz opłaca podatek na zasadach, które obowiązują osoby prawne. Wówczas osoba fizyczna nie otrzyma decyzji (nakazu płatniczego) z ustaloną wysokością podatku.
Podatek rolny a przeciętny dochód rolników – analiza obciążeń podatkowych
Według najnowszego obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2024 r. wyniósł 5 429 zł.
Chociaż nominalnie podatek rolny stanowi niewielki procent przeciętnego dochodu, należy uwzględnić specyfikę działalności rolniczej, w której dochodowość jest silnie uzależniona od czynników niezależnych od podatnika, takich jak warunki atmosferyczne, ceny skupu płodów rolnych czy koszty środków produkcji. Należy również pamiętać, że przeciętny dochód jest wartością statystyczną – w rzeczywistości sytuacja finansowa rolników może się znacząco różnić w zależności od regionu, rodzaju prowadzonej działalności oraz skali produkcji.
W kontekście obowiązków podatkowych rolników warto również zwrócić uwagę na możliwość skorzystania z ulg i zwolnień w podatku rolnym, a także na nową regulację umożliwiającą przekazanie 1,5% podatku rolnego na rzecz organizacji rolniczych. Wprowadzone rozwiązania mogą w pewnym stopniu zrekompensować obciążenia fiskalne, jednak ich faktyczny wpływ na sytuację finansową gospodarstw rolnych wymaga indywidualnej analizy.