Ryczałt ewidencjonowany
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych stanowi prostą formę opodatkowania działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to zapłatę podatku od przychodów bez konieczności zmniejszania go o koszty. Stawki zależą od tego, jaki rodzaj działalności gospodarczej jest prowadzony. Komu opłaca się taka forma opodatkowania oraz na czym polega opodatkowanie ryczałtem ewidencjonowanym?
Spis treści:
- Przychód ewidencjonowany - co to jest?
- Podstawa opodatkowania ryczałtem
- Jakie przychody objęte są ryczałtem ewidencjonowanym?
- Kto może stosować ryczałt?
- Ryczałt ewidencjonowany – kto nie może skorzystać?
- Opodatkowanie w formie ryczałtu
- Jak i kiedy powiadomić urząd skarbowy?
- Stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w 2026 roku
- Składka zdrowotna u ryczałtowca 2026
- Komu opłaca się ryczałt?
- Jakie obowiązują zasady rozliczenia ryczałtu?
- Ewidencja przychodów
- Podsumowanie
- FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Przychód ewidencjonowany - co to jest?
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (często w skrócie nazywany ryczałtem ewidencjonowanym) jest uproszczoną formą opodatkowania działalności gospodarczej, a także m.in. przychodów z najmu prywatnego. Podstawę opodatkowania w tym modelu stanowi wyłącznie osiągnięty przychód, którego nie można pomniejszyć o koszty jego uzyskania. Nie dla wszystkich przedsiębiorców taka forma opodatkowania będzie korzystna. Przykładowo, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych nie będzie opłacalny dla działalności gospodarczej, w której ponoszone są duże koszty jej prowadzenia.
Przed wejściem w życie zmian wprowadzonych w ramach tzw. Polskiego Ładu, ta forma opodatkowania była wybierana rzadziej. Nowelizacja przepisów znacząco zwiększyła atrakcyjność ryczałtu ewidencjonowanego, m.in. poprzez obniżenie wybranych stawek bazowych oraz korzystniejsze zasady ustalania składki na ubezpieczenie zdrowotne w stosunku do innych form opodatkowania
W zależności od tego, jaki rodzaj działalności jest prowadzony, stawki ryczałtu są ściśle ustalone i mogą wynieść odpowiednio: 2%, 3%, 5,5%, 8,5%, 10%, 12%, 12,5%, 14%, 15%, 17%.
Podstawa opodatkowania ryczałtem
Podstawę opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stanowi przychód, bez obniżania go koszty uzyskania przychodów. Ustalając podstawę opodatkowania, podatnicy mogą odliczyć od przychodu wydatki określone w art. 26 ust. 1 updof; (jeżeli nie zostały już odliczone od dochodu lub nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów) w tym m.in. opłacone składki na ubezpieczenia społeczne oraz inne ulgi wskazane w tym artykule. Ponadto od przychodu można odliczyć 50% zapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Należy zaznaczyć, że ulga abolicyjna (art. 27g ustawy o PIT) podlega odliczeniu od obliczonego ryczałtu (podatku), a nie od przychodu.
Podatnik opodatkowany na zasadach ryczałtu ewidencjonowanego musi mieć na uwadze, że nie przysługują mu wszystkie ulgi podatkowe dostępne dla przedsiębiorców. Ryczałtowcy nie mogą np. odliczyć ulgi prorodzinnej, ani rozliczyć się wspólnie z małżonkiem. Jeżeli natomiast podatnik ma także inne dochody opodatkowane skalą podatkową (rozliczane np. na PIT-36), kwestia możliwości skorzystania z ulg rozstrzyga się w zależności od tego, które przychody i w jakim formularzu zostaną wykazane. Pozostałe obowiązujące obecnie ulgi mogą odliczać od wykazanej kwoty. Mają też możliwość odliczać od przychodów straty z działalności gospodarczej poniesione w okresie korzystania z opodatkowania na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych przed przejściem na ryczałt.
Jakie przychody objęte są ryczałtem ewidencjonowanym?
Podstawą prawną, która określa warunki funkcjonowania ryczałtu ewidencjonowanego, jest ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 776 ze zm.) - dalej nazywana „Ustawą o zryczałtowanym podatku dochodowym”.
Opodatkowanie ryczałtem przychodów ewidencjonowanych możliwe jest dla osób fizycznych, które:
- prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą;
- osiągają przychody z tytułu rolniczego handlu detalicznego (sprzedaż przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnych upraw, hodowli lub chowu).
WAŻNE! Zgodnie z przepisami wprowadzonymi w ramach tzw. Polskiego Ładu, począwszy od 1 stycznia 2023 roku ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest wyłączną (jedyną dopuszczalną) formą opodatkowania przychodów pochodzących z najmu prywatnego, czyli najmu prowadzonego poza działalnością gospodarczą.
Kto może stosować ryczałt?
Zgodnie z ustawą, z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych mogą skorzystać:
- osoby fizyczne, które osiągają dochody z działalności gospodarczej,
- przedsiębiorstwa w spadku,
- spółki cywilne, w których jedynymi wspólnikami są osoby fizyczne,
- spółki cywilne osób fizycznych i przedsiębiorstw w spadku,
- spółki jawne, których jedynymi wspólnikami są osoby fizyczne.
Limit przychodów, który ogranicza opodatkowanie ryczałtem pozostał taki sam, jak przed Polskim Ładem. Przychód nie może przekroczyć 2 milionów euro. Kwota jest obliczana według stawki średniego kursu Narodowego Banku Polskiego na pierwszy dzień roboczy października roku poprzedniego. Do powyższego limitu nie wlicza się kwot, o które podatnik zmniejszył lub zwiększył przychody w ramach tzw. ulgi na złe długi (czyli wierzytelności i zobowiązań, dla których minęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze lub w umowie).
Ryczałt ewidencjonowany – kto nie może skorzystać?
Choć Polski Ład wprowadził wiele istotnych zmian w zasady funkcjonowania ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, to nie zmieniła się grupa podatników, którzy nie mogą z tej uproszczonej formy opodatkowania skorzystać. Innymi słowy, nie dokonano zmian w art. 8 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.
Z ryczałtu ewidencjonowanego nie mogą skorzystać podatnicy, którzy:
- opłacają w tym samym roku podatek w formie karty podatkowej,
- korzystają z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego,
- osiągają w całości bądź części przychody z prowadzenia apteki,
- osiągają w całości bądź częściowo przychody z działalności w zakresie kupna i sprzedaży wartości dewizowych,
- osiągają w całości bądź częściowo przychody z działalności w zakresie handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,
- wytwarzają wyroby opodatkowane podatkiem akcyzowym – z wyjątkiem wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii.
Z opodatkowania w formie ryczałtu nie mogą również skorzystać przedsiębiorcy, którzy prawnie dokonali reorganizacji swojej działalności. Chodzi o podjęcie działania po zmianie:
- z działalności, którą wykonywało się samodzielnie na działalność wykonywaną w formie spółki z małżonkiem;
- z działalności wykonywanej w formie spółki małżonków na działalność wykonywaną przez jednego lub każdego z małżonków;
- z działalności, którą wykonywało się samodzielnie przez jednego z małżonków na działalność prowadzoną samodzielnie przez drugiego małżonka
- jeżeli małżonek lub małżonkowie przed zmianą opłacali z tytułu prowadzenia tej działalności podatek dochodowy na ogólnych zasadach. Wówczas skorzystać z ryczałtu będzie można dopiero w kolejnym roku podatkowym.
Z prawa do ryczałtu są wyłączeni podatnicy, którzy wykonują w działalności gospodarczej czynności tożsame z tymi, które wykonywali w stosunku pracy u danego pracodawcy w roku poprzedzającym rok podatkowy (lub wykonują je równocześnie w roku podatkowym) — czyli gdy zakres świadczonych usług pokrywa się z zakresem obowiązków wynikających ze stosunku pracy. Jeśli zakres świadczonych usług jest różny, wyłączenie nie zachodzi automatycznie.
Opodatkowanie w formie ryczałtu
Jeśli podatnik chce zmienić swój sposób opodatkowania na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, powinien złożyć do naczelnika urzędu skarbowego stosowne, pisemne oświadczenie. Zgodnie z przepisami ustawy o PIT, każdy podatnik ma prawo dokonać zmiany formy opodatkowania.
W przypadku zmiany formy opodatkowania na podatek liniowy lub ryczałt ewidencjonowany, podatnik powinien dokonać zgłoszenia do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął pierwszy przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu, wyboru należy dokonać do końca roku podatkowego.
Oświadczenie o wyborze opodatkowania ryczałtem można złożyć:
- w odpowiednim urzędzie skarbowym
- we wniosku do aktualizacji wpisu do CEIDG.
Warto wiedzieć, że sposób opodatkowania można zaznaczyć już na etapie wpisu swojej działalności gospodarczej do CEIDG.
Jak i kiedy powiadomić urząd skarbowy?
Gdzie dokładnie składa się oświadczenie o wyborze opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych?
Powinno ono zostać skierowane do:
- naczelnika urzędu skarbowego, który jest właściwy zgodnie z miejscem zamieszkania
- naczelnika urzędu skarbowego, który jest właściwy zgodnie z miejscem zamieszkania zmarłego przedsiębiorcy – w przypadku wyboru opodatkowania dokonuje przedsiębiorstwo w spadku.
Jeśli wybór sposobu opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych jest w formie spółki jawnej bądź spółki cywilnej, to oświadczenie powinien złożyć każdy ze wspólników spółki. Jest to warunek konieczny, aby móc się rozliczać w uproszczony sposób.
Jeśli podatnik zdecydował się na opodatkowanie w formie ryczałtu, nie musi on co roku składać oświadczenia.
Stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w 2026 roku
Wysokość stawki ryczałtu uzależniona jest od prowadzonej działalności gospodarczej. Stawki ryczałtu w 2026 roku dla działalności gospodarczej wynoszą: 17%, 15%, 14%, 12,5%, 12% 10%, 8,5%, 5,5%, 3% i 2%.
Poniżej przedstawiamy przykładowy zakres stosowanie danych stawek ryczałtowych. Pełna lista usług dostępna jest w art. 12 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.
- 17-procentowa stawka ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych odnosi się do przychodów, osiąganych w wolnych zawodach. Za działalność w zakresie wolnych zawodów uznawana jest taka, którą wykonuje się osobiście - bez zatrudniania osób związanych z istotą danego zawodu). Mowa o tłumaczach, adwokatach, notariuszach, radcach prawnych, biegłych rewidentów, księgowych, agentach ubezpieczeniowych, agentach oferujących ubezpieczenia uzupełniające, brokerach reasekuracyjnych, brokerach ubezpieczeniowych, doradcach podatkowych, doradcach restrukturyzacyjnych, maklerach papierów wartościowych, doradcach inwestycyjnych, agentach firm inwestycyjnych oraz rzecznikach patentowych.
- 15-procentowa stawka ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych dotyczy osób m.in.: świadczących usługi parkingowe, reklamowe; usług badania rynku i opinii publicznej, związanych z zakwaterowaniem, usług fotograficznych. Dotyczy również osób, które są związane z reprodukcją komputerowych nośników informacji lub pośredniczących m.in. w sprzedaży hurtowej, sprzedaży motocykli oraz części i akcesoriów do nich oraz sprzedaży hurtowej samochodów.
- 14 -procentowa stawka ryczałtu dotyczy przychodów ze świadczenia usług z zakresu opieki zdrowotnej, specjalistycznego projektowania, czy usług architektonicznych i inżynierskich.
- 12-procentowa stawka ryczałtu związana jest z działalnością związaną z wydawaniem gier komputerowych, pakietów, pakietów oprogramowania systemowego oraz użytkowego oraz oprogramowaniem komputerowym pobieranym z internetu. Również z doradztwem w zakresie oprogramowania i instalowania i zarządzania systemami informatycznymi.
- 10 -procentowa stawka dotyczy przychodów ze świadczenia usług w zakresie kupna i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek (PKWiU – odpowiednie kody), tj. gdy obrót nieruchomościami jest przedmiotem działalności gospodarczej. Nie każda sprzedaż nieruchomości osób prywatnych będzie więc objęta tą stawką — zastosowanie 10% zależy od kwalifikacji działalności jako gospodarczego obrotu nieruchomościami.
- Stawki 8,5% oraz 12,5% stosuje się w modelu progresywnym m.in. do przychodów z najmu (w tym prywatnego), usług związanych z zakwaterowaniem (np. wynajem pokoi), pomocy społecznej z zakwaterowaniem oraz wynajmu i dzierżawy pojazdów (m.in. samochodów osobowych i furgonetek). Zasada polega na tym, że przychody do kwoty 100 000 zł rocznie opodatkowane są stawką 8,5%, natomiast od nadwyżki ponad tę kwotę odprowadza się ryczałt w wysokości 12,5%. Wyłącznie stawką 8,5% opodatkowane są natomiast m.in. usługi w zakresie edukacji, badania naukowe i prace rozwojowe oraz działalność usługowa (z pewnymi wyjątkami).
Ta stawka obejmuje również świadczenia związane z zakwaterowaniem. W tym przypadku obowiązuje stawka 8,5% przychodów do kwoty 100 tys., natomiast bez zakwaterowania 12,5% przychodów od nadwyżki przekraczającej tę kwotę. Taka samą zasadę stosuje się do m.in. wynajmu i dzierżawy samochodów osobowych, furgonetek i pozostałych pojazdów samochodowych świadczenia usług pomocy społecznej z zakwaterowaniem.
Stawka 8,5% obejmuje również przychody z działalności usługowej, z działalności gastronomicznej w tym w zakresie przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, z zastrzeżeniem pkt 1-4 oraz 6-8 (pkt 5 lit. a).
- 5,5-procentową stawka ryczałtu obowiązuje w przypadku przychodów ze świadczenia usług w zakresie prowadzenia działalności wytwórczej, robót budowlanych lub z przewozu ładunków taborem samochodowym o ładowności powyżej 2 ton, a także prowizje z działalności handlowej w zakresie sprzedaży: biletów komunikacji miejskiej, czy znaczków pocztowych.
- 3-procentową stawką ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych objęte są wszystkie przychody ze świadczenia usług związanych z działalnością gastronomiczną, działalności usługowej w zakresie handlu, czy działalnością rybaków i odpłatnego zbycia ruchomych składników majątku przedsiębiorstwa w spadku.
Do tej stawki zalicza się działalność gastronomiczna; nie dotyczy przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5% (pkt 7 lit. a).
- 2-procentową stawką ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych objęte są przychody ze sprzedaży przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, o których mowa w art. 20 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Składka zdrowotna u ryczałtowca 2026
Przedsiębiorcy opodatkowani ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych opłacają składkę zdrowotną według zasad uzależnionych od wysokości osiągniętych przychodów. Składka wynosi 9% podstawy jej wymiaru, a sama podstawa jest ustalana w oparciu o roczny poziom przychodów przedsiębiorcy. Obowiązują trzy progi przychodowe (do 60 000 zł, od 60 000 zł do 300 000 zł oraz powyżej 300 000 zł), które determinują wysokość miesięcznej składki.
Składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest do ZUS wyłącznie w okresach miesięcznych, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca rozlicza sam ryczałt w urzędzie skarbowym miesięcznie, czy kwartalnie. Po zakończeniu roku kalendarzowego konieczne jest dokonanie rocznego rozliczenia składki zdrowotnej (w dokumencie rozliczeniowym składanym za kwiecień kolejnego roku), co pozwala na ostateczne wyrównanie zobowiązań w oparciu o faktycznie osiągnięty roczny przychód.
Komu opłaca się ryczałt?
Ryczałt ewidencjonowany jest opcją, która jednym się opłaci, a innym niekoniecznie. Warto jednak wyliczyć kilka zalet takiej formy opodatkowania. Przede wszystkim jest możliwość prowadzenia uproszczonej księgowości. Nie ma potrzeby dokładnego ewidencjonowania kosztów, a to znaczący plus.
Dodatkowo można skorzystać z niższych stawek podatkowych niż w skali podatkowej lub w przypadku podatku liniowego.
Taka forma rozliczenia będzie miała wiele zalet dla firm, które nie robią wiele kosztów. W przeciwnym wypadku będzie to forma ograniczająca. Skorzystanie z opodatkowania ryczałtem ogranicza również możliwość rozliczenia się z współmałżonkiem, a także osób, które samotnie wychowują dziecko. Ograniczenia pojawiają się również w kwestii rozliczenia pensji pracowników czy zleceniobiorców.
Jakie obowiązują zasady rozliczenia ryczałtu?
Podatnicy, którzy wybrali opodatkowanie działalności gospodarczej w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, składają zeznanie roczne PIT-28 w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli 30 kwietnia przypada w dzień wolny od pracy, termin ulega przesunięciu na pierwszy dzień roboczy po tej dacie. W przypadku przedsiębiorstwa w spadku właściwym formularzem jest PIT-28S.
Termin ten obowiązuje niezależnie od tego, czy ryczałt był opłacany miesięcznie, czy kwartalnie. Należy również pamiętać, że zgodnie z aktualnymi przepisami składka zdrowotna nie podlega odliczeniu od podatku na zasadach sprzed zmian wprowadzonych Polskim Ładem – ewentualne odliczenie możliwe jest wyłącznie w zakresie i limitach przewidzianych obowiązującymi regulacjami.
Ewidencja przychodów
Podatnicy, którzy prowadzą działalność gospodarczą, działalność w formie spółki jawnej i cywilnej, spółkę cywilną osób fizycznych i przedsiębiorstwa w spadku, które podlegają opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych muszą:
- posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów,
- prowadzić wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
- prowadzić odrębnie dla każdego roku ewidencję przychodów.
Jest to uproszczona forma ewidencji podatkowej. Ujmuje się w niej wyłącznie osiągnięte przychody z działalności gospodarczej. Tradycyjnie ewidencja ta prowadzona była w formie papierowej lub elektronicznej, jednak nowe przepisy sukcesywnie wymuszają jej pełną cyfryzację.
UWAGA! Zachodzą zmiany w kierunku cyfryzacji prowadzenia ksiąg i ewidencji: ustawodawca wprowadza obowiązek prowadzenia PKPiR oraz części ewidencji przy użyciu programów komputerowych dla określonych grup podatników (terminy wdrożeń różnią się w zależności od kategorii podatników — część obowiązków zaczyna obowiązywać od 2026 r., kolejna od 2027 r.).
Ewidencja powinna zawierać:
- datę wpisu,
- numer dowodu księgowego, na podstawie którego dokonano wpisu,
- datę uzyskania przychodu,
- kwotę przychodu opodatkowanego według poszczególnych stawek.
Podsumowanie
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to jedna z najprostszych form opodatkowania, ponieważ podatek naliczany jest od przychodu, bez pomniejszania go o koszty. To rozwiązanie szczególnie atrakcyjne dla podatników prowadzących działalność charakteryzującą się relatywnie niskimi kosztami uzyskania przychodów, np. w branży edukacyjnej, IT, przy najmie nieruchomości czy świadczeniu innych usług niematerialnych, w przypadku których koszty operacyjne nie pochłaniają znacznej części przychodu.
Stawka podatku zależy od rodzaju wykonywanej działalności i może wynosić od 2% do 17%. W praktyce zróżnicowane stawki ryczałtu mają zastosowanie m.in. w działalności gastronomicznej obejmującej sprzedaż napojów alkoholowych (powyżej 1,5%), przy świadczeniu usług najmu, a także w przypadku działalności z branży IT (np. związanej z wydawaniem pakietów oprogramowania użytkowego czy doradztwem w zakresie oprogramowania).Kluczowe jest więc prawidłowe dopasowanie stawki do rodzaju działalności, ponieważ nawet drobna różnica w klasyfikacji może wpływać na wysokość podatku.
Z ryczałtu mogą korzystać m.in. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz wybrane spółki, o ile ich przychody nie przekroczą limitu 2 milionów euro rocznie. Nie każdy jednak może wybrać tę formę opodatkowania – wykluczenia obejmują m.in. handel częściami samochodowymi czy określone rodzaje działalności regulowanej.
Ryczałtowcy muszą prowadzić ewidencję przychodów oraz wykaz środków trwałych, a rozliczenie roczne odbywa się poprzez PIT-28 (lub PIT-28S). Dodatkowo obowiązuje składka zdrowotna uzależniona od poziomu przychodów, a rozliczenie jej wysokości następuje również w ujęciu rocznym. Trzeba też pamiętać, że ryczałt ogranicza dostęp do części ulg – m.in. nie można rozliczyć się wspólnie z małżonkiem ani skorzystać z ulgi prorodzinnej.
Od autora:
„Ryczałt może być podatkowym złotym środkiem, ale tylko wtedy, gdy pasuje do profilu działalności – bo w tej formie rozliczeń prostota bywa zarówno zaletą, jak i pułapką.”
-
Mirosław Ziętek
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
