Czy darowizna od rodziców jest zwolniona z podatku?
Darowizna od rodziców jest jedną z popularniejszych form finansowego wsparcia dla dzieci. Co do zasady, otrzymanie darowizny wiąże się z obowiązkiem zapłaty podatku od spadków i darowizn. Co w wypadku darowizn przekazanych dzieciom - do jakich kwot obowiązuje zwolnienie i czy należy zgłaszać przekazanie pieniędzy?
- Darowizna przekazana w ramach tzw. grupy 0 nie podlega opodatkowaniu. Do grupy zero zaliczają się m.in. dzieci i rodzice.
- W przypadku darowizn przekazanych przez osoby znajdujące się w I, II i II grupie podatkowej są przewidziane zwolnienia od podatku do danej kwoty.
- Pomimo zwolnienia darowizny w rodzinie istnieje konieczność zgłoszenia umowy darowizny u fiskusa, jeżeli przekażą oni nadwyżkę wartości darowizny zwolnionej z opodatkowania.
- Jeżeli wcześniejsze darowizny otrzymane od jednej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających ostatnie nabycie, przekroczyły limit zwolnienia, to w tym wypadku obdarowany ma obowiązek zgłosić darowiznę w urzędzie skarbowym.
- Zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego od rodziców następuje na druku SD/Z2.
Aktualizacja
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. wprowadziła istotne zmiany w podatku od spadków i darowizn. Od 1 lipca 2023 r. obowiązują nowe kwoty wolne od podatku. Wynoszą one: 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy oraz 5 733 zł dla III grupy.
Spis treści:
- Darowizna od rodziców – definicja i podstawa prawna opodatkowania
- Podatek od darowizny od rodziców – grupy podatkowe
- Zwolnienie z podatku od darowizny w rodzinie
- Zgłoszenie darowizny od rodziców
- Rozliczenie pieniężnej darowizny od rodziców
- Konsekwencje niezgłoszenia darowizny od rodziców
- Odliczenie darowizny od podatku
- Podsumowanie
- FAQ - najczęściej zadawane pytania
Jednak podatnik, który otrzymał darowiznę od najbliższej rodziny, ma prawo skorzystać ze zwolnienia od podatku. By tak się stało, musi zachować wymagania formalne i terminy zgłoszenia darowizny do organu podatkowego. Jak wygląda zgłoszenie darowizny od rodziców? Czym skutkuje niezgłoszenie darowizny od rodziców na rzecz dziecka? O tym w artykule!
Darowizna od rodziców – definicja i podstawa prawna opodatkowania
Definicję darowizny znaleźć można w art. 888 kc. Interpretować ją można jako nieodpłatne przekazanie składnika majątku przez darczyńcę, czyli osobę przekazującą darowiznę na rzecz innej osoby, będącej w tym przypadku obdarowanym. Przedmiotem darowizny mogą być przykładowo środki pieniężne, nieruchomości oraz rzeczy ruchome, w tym samochody.
Podatek od darowizny wynika z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z jej przepisami, należy go zapłacić od każdego z tych dwóch zdarzeń prawnych. To, jaki podatek od darowizny należy zapłacić, zależne jest od stopnia bliskości obdarowanego i darczyńcy.
Otrzymana darowizna podlega opodatkowywaniu podatkiem od spadków i darowizn. Obowiązek jego zapłaty spoczywa na obdarowanym. Ustawodawca przewidział jednak w tym zakresie pewne zwolnienia, za sprawą których nie każda darowizna, w tym darowizna rodziców na rzecz dziecka, skutkować będzie obowiązkiem zapłaty podatku od darowizny.
Podatek od darowizny od rodziców – grupy podatkowe
W prawie wyszczególnione zostały trzy grupy pokrewieństwa lub powinowactwa – dla każdej z nich ustalono też kwoty wolne od podatku. A to oznacza, że jeżeli dla danej grupy podatkowej wartość własności rzeczy lub praw darowizny nie przekroczą tej zwolnionej kwoty, obdarowany nie ma obowiązku zapłaty wspomnianego podatku od darowizny do urzędu skarbowego.
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
- do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów – kwota wolna: 36 120 zł
- do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych – kwota wolna: 27 090 zł
- do III grupy podatkowej – innych nabywców, w tym osoby niespokrewnione z darczyńcą – kwota wolna: 5 733 zł.
Do obowiązujących kwot wliczana jest nie tylko ostatnia darowizna. Przy obliczaniu kwoty wolnej od podatku sumuje się wartość rynkową nabytych rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.
W obrębie I grupy podatkowej wyodrębniono tzw. grupę zerową (określoną w art. 4a ustawy). Obejmuje ona najbliższą rodzinę, a darowizny między tymi osobami mogą korzystać z całkowitego zwolnienia podmiotowego, bez względu na ich wartość, pod warunkiem terminowego zgłoszenia do urzędu skarbowego.
Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn w rodzinie
Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, rodzice zaliczani są do I grupy podatkowej, a w jej ramach do tzw. grupy 0. Przynależność do tej ostatniej pozwala na całkowite zwolnienie z opodatkowania, pod warunkiem spełnienia wymogów formalnych. Przy ustalaniu obowiązku podatkowego sumuje się wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.
Warunkiem pełnego zwolnienia z podatku (na podstawie art. 4a) jest zgłoszenie nabycia własności właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku darowizny pieniężnej, dodatkowym, bezwzględnym wymogiem jest udokumentowanie jej otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego lub przekazem pocztowym.
W przypadku I grupy podatkowej obowiązek opodatkowania otrzymanej darowizny następuje dopiero po przekroczeniu kwoty wolnej od podatku. W tym wypadku opodatkowana jest jedynie nadwyżka ponad kwotę wolną od opodatkowania. Przykładowo w przypadku darowizny w wysokości 40 000 zł, jedynie kwota 3 880 zł jest objęta podatkiem (36 120 zł jest zwolnione z podatku).
Darowizna dla dziecka - jakie czekają nas obowiązki podatkowe?
Darowizna w rodzinie powoduje konieczność zgłoszenia jej w odpowiednim urzędzie skarbowym na druku SD-Z2, zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Na zgłoszenie darowizny od osób z zerowej grupy podatkowej, podatnik ma 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli od otrzymania darowizny.
Obowiązek złożenia zgłoszenia SD-Z2 zostaje wyłączony w przypadku, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W takiej sytuacji to notariusz, jako płatnik, jest zobowiązany do przesłania informacji o czynności do organu podatkowego. Zgłoszenie nie jest wymagane również wtedy, gdy łączna wartość rynkowa darowizn otrzymanych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok obecnego nabycia (wliczając wartość ostatniej darowizny) nie przekracza kwoty wolnej od podatku, która dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł.
Jak rozliczyć darowiznę pieniężną od rodziców
W przypadku darowizny pieniężnej w grupie 0, której wartość (łącznie z darowiznami z ostatnich 5 lat) przekracza 36 120 zł, warunkiem zwolnienia jest udokumentowanie otrzymania środków dowodem przekazania:
-
na rachunek płatniczy nabywcy,
-
na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej,
-
przekazem pocztowym.
Do formularza SD-Z2 należy dołączyć stosowne potwierdzenia, w tym wydruki z rachunku bankowego. Jedynie właściwe udokumentowanie otrzymania darowizny pieniężnej uprawnia do zwolnienie z podatku od darowizn.
Darowizny przekazane w formie gotówkowej (do ręki) powyżej kwoty wolnej nie korzystają ze zwolnienia z art. 4a, nawet jeśli zostaną zgłoszone do urzędu skarbowego. Należy zachować szczególną ostrożność przy wpłatach gotówkowych dokonywanych przez obdarowanego na własne konto (tzw. wpłata własna) – organy podatkowe oraz sądy administracyjne (w tym NSA) konsekwentnie uznają, że nie jest to dowód przekazania środków przez darczyńcę, co skutkuje utratą prawa do zwolnienia.
Darowizna a działalność gospodarcza i amortyzacja
Warto pamiętać, że dla majątku otrzymanego na drodze darowizny w ramach działalności gospodarczej obowiązują odrębne zasady w podatku PIT. Zgodnie z przepisami, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych nieodpłatnie – z wyjątkiem składników nabytych w drodze spadku, jeżeli nabycie to korzystało ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że przedsiębiorca, który otrzyma np. samochód czy sprzęt w drodze darowizny, nie zawsze będzie mógł zaliczać odpisy amortyzacyjne do kosztów podatkowych.
Warto również zaznaczyć, że przekazanie składników majątku na cele prywatne lub w formie darowizny co do zasady nie powoduje konieczności wykazania takiej czynności w rocznej deklaracji PIT po stronie darczyńcy. Sama darowizna firmowa – jeśli nie rodzi przychodu podatkowego – nie musi być odrębnie ujmowana w zeznaniu rocznym.
Konsekwencje niezgłoszenia darowizny od rodziców do urzędu skarbowego
W przypadku, gdy obdarowany nie wywiąże się z obowiązku zgłoszenia darowizny od rodziców w wyznaczonym terminie do odpowiedniego urzędu skarbowego, traci on prawo do możliwości skorzystania ze zwolnienia z podatku od darowizny. Uchybienie 6-miesięcznemu terminowi na zgłoszenie darowizny od najbliższej rodziny (grupa 0) skutkuje bezpowrotną utratą prawa do całkowitego zwolnienia. W takiej sytuacji nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych właściwych dla I grupy podatkowej. Podatnik jest wówczas zobowiązany do złożenia zeznania podatkowego na formularzu SD-3 (a nie SD-Z2) oraz zapłaty podatku obliczonego według skali podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. .
Jeżeli fakt otrzymania darowizny zostanie ujawniony dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, a obdarowany powoła się na nią przed organem, stawka podatku wynosi ryczałtowe 20% podstawy opodatkowania, niezależnie od stopnia pokrewieństwa. Wbrew powszechnemu przekonaniu, zobowiązanie z tytułu podatku od darowizn podlega przedawnieniu, jednak w specyficznych warunkach (powołanie się na darowiznę przed organem) obowiązek podatkowy może odnowić się, co w praktyce czyni darowiznę 'podatkowo żywą' przez wiele lat.
Odliczenie darowizny od podatku
Kwota dokonanych darowizn na rzecz organizacji zajmujących się działalnością pożytku publicznego podlega odliczeniu od uzyskanego dochodu w roku podatkowym.
Suma odliczenia limitowana jest do kwoty 6% uzyskanego w danym roku dochodu, a zatem przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów. Wyjątkiem jest odliczenie na cele charytatywno – opiekuńcze kościoła katolickiego, które nie jest limitowane procentem uzyskanego dochodu.
Podsumowanie
Darowizna od rodziców co do zasady może korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, ponieważ osoby należące do tzw. grupy „0” nie muszą płacić daniny, o ile dopełnią formalności. W przypadku otrzymania darowizny kluczowe znaczenie ma nie tylko jej wartość, ale również sposób przekazania środków - najlepiej, aby pieniądze trafiły na rachunek bankowy nabywcy, co pozwala łatwo udokumentować transakcję. Jeśli suma darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat przekroczy ustawowy limit, należy zgłosić otrzymanie darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny. Brak zgłoszenia może skutkować utratą preferencji i koniecznością zapłaty podatku, a w skrajnych przypadkach także sankcjami.
Od autora: „Najczęściej problemem nie jest sama darowizna, ale brak zastosowania odpowiednich formalności - a to właśnie one decydują o zwolnieniu podatkowym i spokojnej głowie podatnika”.
-
Mirosław Ziętek
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
