Ulga na złe długi
Przedsiębiorca, który nie otrzymał zapłaty za dostawę towarów lub wykonane usługi, nadal ma obowiązek zapłaty należnego VAT. Jeżeli należność nie została uregulowana ani zbyta w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności, wierzyciel może – po spełnieniu warunków ustawowych – skorygować podstawę opodatkowania i podatek VAT należny. Korekta może obniżyć podatek do zapłaty lub zwiększyć nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym.
Niezapłacona faktura VAT niejednemu przedsiębiorcy spędza sen z powiek. W skrajnych sytuacjach brak płatności może nawet skutkować utratą płynności finansowej danego przedsiębiorstwa, a to istotnie rzutuje na kondycję finansową wielu firm. Oprócz braku wpłaty dodatkowo dochodzi obowiązek zapłaty podatku, który mimo niezapłaconej faktury należy uiścić do urzędu skarbowego. Co do zasady, podatnik ma bowiem obowiązek rozliczenia VAT z tytułu dokonywanych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT bez znaczenia, czy otrzymał należną zapłatę, czy też nie.
Mając na uwadze dobro rzetelnych podatników, ustawodawca wprowadził rozwiązania podatkowe, które pozwalają na ochronę wierzycieli borykających się z zaległymi należnościami. Jest nim tzw. ulga na złe długi.
Ulga na złe długi – co to jest?
Ulga na złe długi to swoista pomoc dla podatników na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT), którzy nie otrzymali zapłaty od kontrahentów w określonym przez ustawę terminie 90 dni, który liczy się od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturze lub umowie.
Dzięki uldze na złe długi wierzyciele mogą odzyskać kwotę podatku należnego od dokonanej czynności, która jest objęta podatkiem od towaru i usług, za którą nie otrzymali zapłaty. Nabywca jest zobowiązany do korekty podatku naliczonego w przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju.
Kto może skorzystać z ulgi za złe długi?
Z ulgi za złe długi może skorzystać podatnik, który rozlicza się z:
- podatku VAT,
- podatku dochodowego PIT lub CIT (na odrębnych zasadach).
W VAT wierzyciel może obniżyć podstawę opodatkowania oraz odpowiadającą jej kwotę podatku należnego. W PIT i CIT wierzyciel może zmniejszyć podstawę obliczenia podatku albo zwiększyć stratę o wartość wierzytelności zaliczonej wcześniej do przychodów należnych.
Ulga za złe długi podstawa prawa
Podstawę prawną stanowią w szczególności:
-
art. 89a i art. 89b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 775 z późn. zm.;
-
art. 26i ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 592 i 779;
-
art. 18f ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 554 i 779.
Takie prawo obowiązuje przeszło 20 lat, jednak w 2021 roku doszło do pewnych istotnych zmian z powodu naruszeń prawa UE. Przez szereg lat wątpliwości budziła bowiem zgodność części warunków ulgi na złe długi z przepisami unijnymi. Ostatecznie sprawa trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał część z tych warunków za niezgodne z przepisami unijnymi. Wydano wówczas wyrok TSUE C-335/19. W wyroku z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19 TSUE zakwestionował uzależnianie prawa do obniżenia podstawy opodatkowania m.in. od statusu dłużnika jako czynnego podatnika VAT oraz od braku postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego. W następstwie tego wyroku ustawodawca zmienił przepisy ustawy o VAT w ramach pakietu SLIM VAT 2. Zmiany dotyczące ulgi na złe długi weszły w życie 1 października 2021 r.
SLIM VAT 2 – co to jest?
Pakiet SLIM VAT 2 (Simple Local And Modern VAT) wszedł w życie 1 października 2021 r. Korzystanie z ulgi za złe długi jest możliwe, jeśli spełnia się łącznie poniższe kryteria:
- jeśli wierzytelność jest nieuregulowana w ciągu 90 dni od upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze;
- jeśli sprzedaż została dokonana na rzecz nabywcy zarejestrowanego jako czynny podatnik VAT albo nieściągalność wierzytelności uważa się za dodatkowo udokumentowaną (na jeden z trzech określonych przepisami sposobów);
- od daty wystawienia faktury, która dokumentuje wierzytelność nie może upłynąć więcej niż trzy lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona;
- do dnia skorzystania z ulgi na złe długi wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie.
Ulga na złe długi – kiedy przysługuje?
Zgodnie z art. 89a ust. 1 ustawy o VAT wierzyciel może skorygować rozliczenie dotyczące wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona.
W takim przypadku wierzycielowi przysługuje prawo do:
-
zmniejszenia podstawy opodatkowania o wartość nieuregulowanej wierzytelności lub jej części;
-
zmniejszenia kwoty podatku należnego przypadającego na tę wierzytelność lub jej część.
W podstawowym wariancie ulgi wierzyciel powinien być zarejestrowany jako podatnik VAT czynny na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji, w której dokonuje korekty. Przepisy nie wymagają, aby na ten dzień dłużnik pozostawał czynnym podatnikiem VAT ani aby nie był objęty postępowaniem restrukturyzacyjnym, upadłościowym lub likwidacją.
Od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie mogą upłynąć 3 lata, licząc od końca roku, w którym faktura została wystawiona.
Jeżeli wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności, jej nieściągalność uznaje się na potrzeby art. 89a ustawy o VAT za uprawdopodobnioną. W przypadku wierzytelności nieściągalnej przedsiębiorcy mają możliwość dokonania korekty VAT. Korekty można dokonać w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona, pod warunkiem że do dnia złożenia deklaracji za ten okres wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta w jakiejkolwiek formie.
Ulga na złe długi w deklaracji podatkowej
Po stronie wierzyciela zmniejszenie podstawy opodatkowania albo zwiększenie straty dotyczy wierzytelności, której wartość została zaliczona do przychodów należnych. Po stronie dłużnika obowiązek zwiększenia podstawy opodatkowania albo zmniejszenia straty dotyczy wartości zobowiązania zaliczonego do kosztów uzyskania przychodów.
Zarówno zmniejszenia podstawy obliczenia podatku jak i zwiększenia straty dokonuje się w deklaracji podatkowej składanej za rok podatkowy. Oczywiście, znowu należy pamiętać o warunku jakim jest okres 90 dni od dnia upływu terminu płatności.
Ustawodawca dopuszcza również zastosowanie ulgi w rozliczeniach miesięcznych, zwiększając albo zmniejszając dochód stanowiący podstawę obliczenia zaliczki. W przypadku, kiedy wierzyciel zobowiązany jest do zwiększenia podstawy obliczenia podatku lub zmniejszenia straty, korekty dokonuje już od miesiąca, w którym zobowiązanie zostało uregulowane (przy ustalaniu zaliczki na podatek).
Ważną przesłanką do zastosowania procedury tzw. ulgi na złe długi jest to, że wierzyciel oraz dłużnik są czynnymi podatnikami VAT. Oznacza to, dostawa towaru lub świadczenie usług musi się odbywać właśnie między takimi podmiotami, na terytorium kraju, a nie poza jego granicami.
Ulga na złe długi na podstawie art. 89a i 89b ustawy o VAT dotyczy dostaw towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju. Nie stosuje się jej do rozliczeń takich jak wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, import usług czy import towarów, ponieważ nie są one krajową dostawą towarów ani krajowym świadczeniem usług dokonanym przez wierzyciela na rzecz dłużnika.
Wierzytelność wobec nabywcy innego niż czynny podatnik VAT
Należy dodać, że od 1 października 2021 roku możliwe jest również korzystanie z ulgi na złe długi w przypadku wierzytelności, która przysługuje wobec podmiotów niebędących podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni. W takich przypadkach, jak mówi art. 89a ust. 2a ustawy o VAT, musi jeszcze zostać spełniony jeden z poniższych dodatkowych warunków:
- wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i została skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego;
- wierzytelność została wpisana do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym;
- wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką na podstawie odrębnych przepisów.
Ulga za złe długi – PIT i CIT
Ulga na złe długi w PIT i CIT jest odrębnym mechanizmem od korekty VAT. Dotyczy świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych. Wierzyciel może zmniejszyć podstawę opodatkowania albo zwiększyć stratę o wierzytelność zaliczoną do przychodów należnych. Dłużnik ma obowiązek zwiększyć podstawę opodatkowania albo zmniejszyć stratę o nieuregulowane zobowiązanie zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.
Ulgę rozlicza się w rocznym zeznaniu podatkowym przez wypełnienie druku PIT/WZ lub CIT/WZ.
Przedsiębiorca może skorzystać z ulgi za złe długi w PIT i CIT jeśli spełnia poniższe warunki:
-
dłużnik na ostatni dzień miesiąca, który poprzedza miesiąc, w którym podatnik złożył zeznanie podatkowe, nie był w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub likwidacji;
-
nie minęły 2 lata od wystawienia faktury lub zawarcia umowy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wystawiona faktura lub została zawarta umowa – czas liczy się od ostatniej czynności, jaka miała miejsce;
-
transakcja została zawarta w ramach działalności wierzyciela i dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym w Polsce.
Przepisów o uldze na złe długi w PIT i CIT nie stosuje się do transakcji handlowych dokonywanych między podmiotami powiązanymi w rozumieniu właściwych przepisów o cenach transferowych.
Przedsiębiorca jako dłużnik
Jeśli klient nie płaci na czas, przedsiębiorca ma prawo skorzystać z ulgi za złe długi. Może to zrobić, ale nie jest to jego obowiązkiem. Sytuacja zmienia się jeśli przedsiębiorca staje się zamiast wierzycielem, dłużnikiem.
Dłużnik ma obowiązek do rozliczenia ulgi na złe długi przez powiększenie podstaw opodatkowania o należne kwoty.
Jeśli minęło ponad 90 dni od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturze lub umowie to w ramach podatku VAT dłużnik jest zobowiązany do korekty odliczonego podatku VAT.
Dłużnik nie dokonuje korekty podatku naliczonego, jeżeli ureguluje należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności.
W przypadku PIT i CIT jest bardzo podobnie. Jeżeli zobowiązanie zaliczone do kosztów uzyskania przychodów nie zostało uregulowane w terminie 90 dni od upływu terminu zapłaty, dłużnik zwiększa podstawę opodatkowania albo zmniejsza stratę o wartość tego zobowiązania. Jednak obowiązek ten nie zawsze oznacza powstanie podatku do zapłaty, ponieważ jego ostateczny skutek zależy od wyniku podatkowego podatnika.
W przeciwieństwie do ulgi w PIT i CIT, na ulgę w VAT nie wpływa postępowanie restrukturyzacyjne, upadłościowe, czy likwidacja. Z ulgi na złe długi w VAT można skorzystać niezależnie od postępowań prowadzonych wobec dłużnika.
Co jeśli dłużnik zapłaci?
Skutki późniejszej zapłaty należy opisać oddzielnie dla wierzyciela i dłużnika:
-
wierzyciel, który wcześniej obniżył podstawę opodatkowania i VAT należny, po otrzymaniu zapłaty zwiększa je w rozliczeniu za okres otrzymania zapłaty; w przypadku zapłaty częściowej korekta jest proporcjonalna;
-
dłużnik, który wcześniej skorygował odliczony VAT, po uregulowaniu należności może zwiększyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres zapłaty, również proporcjonalnie przy zapłacie częściowej.
Jeżeli wierzytelność, w związku z którą wierzyciel dokonał zmniejszenia dochodu, zostanie następnie uregulowana lub zbyta, wierzyciel zwiększa dochód w okresie uregulowania lub zbycia. Dłużnik, który wcześniej zwiększył dochód z powodu braku zapłaty, po uregulowaniu zobowiązania odpowiednio zmniejsza dochód. Analogicznych korekt dokonuje się w zeznaniu rocznym w odniesieniu do podstawy opodatkowania lub straty. Z kolei w przypadku podatku VAT należy powiększyć podstawę opodatkowania w Jednolitym Pliku Kontrolnym i zapłacić podatek należny.
Należność została uregulowana lub zbyta
W uldze na złe długi ważny jest także fakt uregulowania zapłaty już po skorygowaniu podatku należnego po stronie wierzyciela, jak również tego naliczonego po stronie dłużnika. W sytuacji kiedy należność została uregulowana lub zbyta (może być w całości lub w części) obowiązkiem będzie ponowne zwiększenie podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku VAT należnego. W przypadku, kiedy podatnik VAT uzyskał częściową zapłatę zwiększenie takie trzeba zastosować proporcjonalnie.
Dłużnik, który spłacił całość lub część swojego długu wobec kontrahenta, może ponownie odliczyć podatek VAT naliczony z danej transakcji. W przypadku uregulowania części należności zwiększenie podatku VAT także powinno być proporcjonalne do opłaconej części. Ponowne odliczenie podatku następuje w okresie zapłaty za wierzytelność.
Ulga na złe długi formularz podatkowy
Realizując swoje prawa bądź obowiązki w związku ze zastosowaniem ulgi za złe długi, podatnik najczęściej wykorzystywał będzie formularz PIT-36 i załącznik PIT/WZ.
Wartość zwiększenia podstawy opodatkowania lub zmniejszenia podstawy opodatkowania (straty) powinna być wpisana do deklaracji podatkowej przy jednoczesnym uwzględnieniu jej w załączniku PIT/WZ.
Program PIT 2025/2026 pozwoli w ciągu kilku minut wypełnić zeznanie podatkowe przez internet i poprowadzi podatników przez każdy etap w jasny i zrozumiały sposób, dzięki czemu można samodzielnie obliczać kwoty podatku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o ulgę na złe długi
Wierzyciel i dłużnik zawierają transakcje handlowe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo transakcja handlowa musi być zawarta w ramach działalności wierzyciela oraz działalności dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po stronie wierzyciela warunkiem zastosowania ulgi jest zaliczenie do przychodów należnych wartości wierzytelności. Samo wystawienie faktury sprzedaży nie jest zatem wystarczające.
W VAT korekta może natomiast dotyczyć podatku należnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju.
Terminu tego nie liczy się od dnia dostawy towaru, wykonania usługi ani od dnia wystawienia faktury sprzedaży. Jeżeli termin płatności ustalono z naruszeniem przepisów o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, na potrzeby ulgi w PIT i CIT stosuje się termin określony zgodnie z tymi przepisami.
Zmniejszenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym upłynęło 90 dni od terminu zapłaty. Warunkiem jest to, aby do dnia złożenia zeznania wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta.
Jeżeli wartość odliczenia przekracza podstawę obliczenia podatku, niewykorzystaną część można rozliczać w kolejnych latach, nie dłużej niż przez trzy lata, przy czym zmniejszenia dokonuje się wyłącznie wtedy, gdy wierzytelność nadal pozostaje nieuregulowana i nie została zbyta.
Inaczej jest w VAT. Aktualne przepisy nie uzależniają prawa wierzyciela do korekty od tego, czy dłużnik jest objęty postępowaniem restrukturyzacyjnym, upadłościowym albo likwidacyjnym. Wierzyciel musi natomiast pozostawać czynnym podatnikiem VAT na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji, w której dokonuje korekty.
Jeżeli po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano zmniejszenia podstawy opodatkowania i podatku należnego, wierzytelność zostanie uregulowana lub zbyta, wierzyciel jest obowiązany zwiększyć podstawę opodatkowania oraz VAT należny w rozliczeniu za okres otrzymania zapłaty lub zbycia wierzytelności. W przypadku częściowej zapłaty korektę odwraca się proporcjonalnie.
Podobna zasada obowiązuje w PIT i CIT. Podatnik obowiązany jest odwrócić wcześniejszą korektę w zeznaniu za rok, w którym otrzymał zapłatę lub zbył wierzytelność. Dłużnik, który wcześniej skorygował niezapłacone zobowiązania, po ich uregulowaniu może odpowiednio zmniejszyć podstawę opodatkowania albo zwiększyć stratę.
Mechanizmy te wprowadzono w celu ograniczenia zatorów płatniczych i ograniczenia podatkowych skutków braku terminowej zapłaty.
