Nowy podatek od ogrzewania? ETS2 - Kogo obejmie nowy system handlu emisjami?
W ramach unijnej polityki klimatycznej wprowadzany jest system ETS2, który obejmie emisje CO₂ związane ze spalaniem paliw m.in. w budynkach i transporcie drogowym. Obowiązek rozliczania emisji nie będzie spoczywał bezpośrednio na gospodarstwach domowych, lecz przede wszystkim na dostawcach paliw. Koszty zakupu uprawnień do emisji mogą jednak zostać uwzględnione w cenach gazu, węgla czy oleju opałowego, a tym samym pośrednio wpłynąć na wydatki odbiorców końcowych. Operacyjne uruchomienie ETS2 zostało przesunięte na 2028 rok.
Jak ETS2 może wpłynąć na koszty ogrzewania? Od kiedy system zacznie w pełni funkcjonować i jakie rozwiązania mogą ograniczyć zużycie paliw kopalnych w budynkach?
UE wprowadza nowe przepisy
Unia Europejska ustanowiła prawnie wiążący cel ograniczenia emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% do 2030 roku w porównaniu z poziomem z 1990 roku. Jednym z instrumentów realizacji unijnej polityki klimatycznej jest ETS2, czyli odrębny system handlu uprawnieniami do emisji obejmujący m.in. paliwa wykorzystywane w budynkach oraz transporcie drogowym. ETS2 nie stanowi bezpośredniego podatku od emisji nakładanego na właścicieli mieszkań lub domów. W Unii Europejskiej od 2005 roku funkcjonuje EU ETS, czyli unijny system handlu uprawnieniami do emisji. Ogranicza on łączną wielkość emisji gazów cieplarnianych w objętych systemem sektorach. EU ETS obejmuje m.in. produkcję energii elektrycznej i ciepła, energochłonne gałęzie przemysłu, lotnictwo, a od 2024 roku również transport morski.
ETS2 jest odrębnym systemem handlu uprawnieniami do emisji CO₂ związanych ze spalaniem paliw w sektorach objętych regulacją, przede wszystkim w budynkach, transporcie drogowym oraz określonych dodatkowych sektorach. Podmioty regulowane będą monitorowały i raportowały emisje, a następnie umarzały odpowiednią liczbę uprawnień odpowiadającą zweryfikowanym emisjom. Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim dostawców paliw, a nie bezpośrednio gospodarstw domowych.
Od 1 stycznia 2028 roku standard budynku bezemisyjnego ma obowiązywać nowe budynki będące własnością podmiotów publicznych, a od 1 stycznia 2030 roku wszystkie nowe budynki. W przypadku istniejących budynków unijne przepisy nie ustanawiają natomiast generalnego obowiązku doprowadzenia każdego z nich do standardu bezemisyjnego w 2030 roku. Dyrektywa EPBD przewiduje stopniowe odchodzenie od kotłów wykorzystujących paliwa kopalne. Państwa członkowskie mają przyjąć polityki i środki zmierzające do ich całkowitego wycofania do 2040 roku, przy czym Komisja Europejska wskazuje, że 2040 rok jest datą orientacyjną dla tego procesu. Od 1 stycznia 2025 roku państwa członkowskie nie mogą co do zasady udzielać publicznych zachęt finansowych na instalowanie nowych samodzielnych kotłów zasilanych paliwami kopalnymi.
Co obejmuje ETS2?
ETS2 obejmie emisje CO₂ związane ze spalaniem paliw wykorzystywanych m.in. w budynkach mieszkalnych, budynkach komercyjnych i instytucjonalnych oraz transporcie drogowym, a także w niektórych dodatkowych sektorach. W praktyce system może więc wpływać na koszty korzystania m.in. z gazu ziemnego, węgla czy oleju opałowego. Nie oznacza to jednak bezpośredniego opodatkowania właściciela budynku. Obowiązek nabywania i umarzania uprawnień ciąży przede wszystkim na podmiotach wprowadzających paliwa do konsumpcji.
Kto poniesie koszty związane z ETS2?
Gospodarstwa domowe nie będą bezpośrednio zobowiązane do zakupu i umarzania uprawnień ETS2. Obowiązki wynikające z systemu dotyczą przede wszystkim dostawców paliw. Podmioty te mogą jednak uwzględniać koszt zakupu uprawnień w cenach sprzedawanych paliw. W konsekwencji gospodarstwa wykorzystujące do ogrzewania paliwa kopalne, takie jak gaz ziemny, węgiel czy olej opałowy, mogą pośrednio odczuć skutki ETS2 poprzez wyższe ceny paliw.
Skala potencjalnego wpływu ETS2 na gospodarstwa domowe zależy m.in. od struktury wykorzystywanych źródeł ogrzewania. Dane dotyczące źródeł ciepła gromadzi Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB). Ewidencja obejmuje informacje o źródłach ciepła i źródłach spalania paliw w budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych. Przy analizowaniu danych CEEB należy rozróżniać liczbę deklaracji, budynków i zarejestrowanych urządzeń oraz korzystać z aktualnej metodologii raportowania.
Jak ETS2 może wpłynąć na koszty ogrzewania węglem i gazem?
Wpływ ETS2 na koszty ogrzewania będzie zależał m.in. od ilości paliwa zużywanego przez gospodarstwo, emisyjności danego paliwa, ceny uprawnień ETS2 oraz tego, w jakim stopniu dostawca paliwa przeniesie koszt uprawnień na odbiorców. Cena uprawnień nie została ustalona na stałym poziomie 45 euro za tonę CO₂. Będzie kształtowała się na rynku. W pierwszych dwóch latach funkcjonowania systemu przekroczenie poziomu 45 euro za tonę CO₂, wyrażonego w cenach z 2020 roku i odpowiednio skorygowanego o inflację, może uruchomić mechanizm uwolnienia dodatkowych uprawnień z rezerwy stabilności rynkowej.
Nie ma jednej administracyjnie ustalanej „ostatecznej kwoty” ETS2. Cena uprawnień będzie kształtowana rynkowo. Przepisy przewidują możliwość przesunięcia operacyjnego uruchomienia systemu z 2027 na 2028 rok. Na mocy art. 30k dyrektywy 2003/87/WE przesunięcie to nastąpi, jeżeli w wyznaczonym okresie ceny gazu ziemnego lub ropy naftowej na rynkach hurtowych osiągną wyjątkowo wysoki poziom.
ETS2 należy odróżnić od istniejącego EU ETS, który obejmuje już m.in. produkcję energii elektrycznej i ciepła oraz część przemysłu. Konstrukcja przepisów ma zapobiegać podwójnemu rozliczaniu tych samych emisji w obu systemach.
Od kiedy zacznie funkcjonować ETS2?
1 stycznia 2027 roku to kluczowy termin, ponieważ od tego momentu wszystkie gospodarstwa domowe ogrzewające swoje domy paliwami kopalnymi będą musiały płacić nową opłatę.
Jakie alternatywy dla konwencjonalnych metod ogrzewania mogą okazać się bardziej opłacalne?
Unia Europejska zamierza wprowadzić opodatkowanie emisji z budynków, oferując jednocześnie znaczne wsparcie finansowe na transformację energetyczną. Środki te, dostępne m.in. w Krajowym Planie Odbudowy, będą przeznaczone na termomodernizację, a także na krajowe programy takie jak Czyste Powietrze, który dysponuje kilkudziesięcioma miliardami złotych. Wystarczy zmienić źródło ogrzewania na takie, które czerpie energię ze źródeł odnawialnych, aby skorzystać z tego wsparcia.
Z jakich programów wsparcia można korzystać przy zmianie typu ogrzewania?
Zakres wsparcia różni się w zależności od programu. W ramach programu „Czyste Powietrze” można uzyskać dofinansowanie m.in. na wymianę nieefektywnego źródła ciepła, modernizację lub wykonanie instalacji grzewczej, ocieplenie budynku, wymianę okien i drzwi oraz montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Program „Moje Ciepło” jest natomiast przeznaczony dla nowych budynków mieszkalnych jednorodzinnych i wspiera zakup oraz montaż nowych pomp ciepła wykorzystywanych do ogrzewania albo ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej.
Na rynku dostępne są również komercyjne rozwiązania oferowane przez prywatne przedsiębiorstwa, których celem jest ograniczenie zapotrzebowania budynków na energię i paliwa zewnętrzne. Warunki, zakres inwestycji i deklarowany poziom samowystarczalności należy każdorazowo oceniać na podstawie parametrów konkretnego budynku i oferty usługodawcy.
FAQ – ETS2 i podatek od ogrzewania
W praktyce oznacza to jednak, że koszt nabycia uprawnień może zostać częściowo lub w całości uwzględniony w cenach paliw płaconych przez klientów. Dlatego określenia takie jak „podatek od ogrzewania gazem” czy „podatek od ogrzewania węglem” pojawiają się w debacie publicznej, chociaż nie opisują precyzyjnie konstrukcji prawnej ETS2.
System jest wdrażany etapami. Regulowane podmioty już prowadzą monitoring i raportowanie emisji, natomiast obowiązek umarzania uprawnień zostanie powiązany z operacyjnym funkcjonowaniem ETS2.
Z tego powodu publikowane wyliczenia pokazujące szacunkowy wzrost rachunków „przeciętnego Kowalskiego” należy traktować jako scenariusze oparte na konkretnych założeniach, a nie jako oficjalnie ustaloną wysokość nowej opłaty.
Mechanizm ten ma ograniczać nadmierny wzrost cen, ale nie ustanawia prawnego „sufitu”, powyżej którego cena uprawnień nie może wzrosnąć.
Nie można jednak obecnie wskazać, o ile dokładnie wzrosną rachunki. Oprócz ETS2 na ceny paliw i koszt ogrzewania wpływają m.in. ceny surowca na rynku hurtowym, podatki i opłaty, koszty dystrybucji, zużycie energii oraz efektywność energetyczna budynku.
Nie oznacza to przy tym, że właściciel kotła będzie sam obliczał emisję powstałą w procesie spalania. Rozliczenie odbywa się na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw.
Nie oznacza to, że rachunki za prąd są całkowicie niezależne od polityki klimatycznej. Koszt emisji CO₂ w sektorze energetycznym może być jednym z wielu czynników wpływających na hurtowe ceny energii elektrycznej.
Przed wymianą kotła warto więc rozważyć termomodernizację. Zmniejszenie zapotrzebowania budynku na energię może obniżyć rachunki niezależnie od tego, jakie źródło ciepła zostanie następnie zastosowane.
W programie „Czyste Powietrze” pompy ciepła należą do urządzeń, na które przy spełnieniu odpowiednich warunków można otrzymać wsparcie finansowe.
Od 2027 roku zakończy się również wsparcie dla ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła. Aktualne zasady programu „Czyste Powietrze” należy każdorazowo sprawdzić przed rozpoczęciem inwestycji, ponieważ zakres kosztów kwalifikowanych i poziom wsparcia zależą od sytuacji budynku i beneficjenta.
Wsparcie może służyć m.in. poprawie efektywności energetycznej budynków, ich renowacji, stosowaniu czystych systemów ogrzewania i chłodzenia, wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii oraz poprawie dostępu do niskoemisyjnego transportu. Część środków może zostać przeznaczona również na czasowe bezpośrednie wsparcie dochodowe.
Fundusz ma szczególne znaczenie dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym, czyli takich, dla których pokrycie kosztów podstawowych usług energetycznych, w tym odpowiedniego ogrzewania domu, stanowi poważne obciążenie.
Nie należy natomiast utożsamiać ETS2 z EU ETS, który od lat obejmuje m.in. produkcję energii oraz przemysł ciężki. Są to dwa powiązane z polityką klimatyczną UE, ale odrębne systemy.
System jest jednym z instrumentów szerszej transformacji energetycznej prowadzącej do osiągnięcia przez Unię Europejską neutralności klimatycznej. Nie oznacza to jednak, że samo wprowadzenie ETS2 automatycznie wymusi na każdym właścicielu nieruchomości wymianę systemu ogrzewania.
Z ekonomicznego punktu widzenia właściciele mogą rozważyć przejście na nowoczesne rozwiązania grzewcze, odnawialne źródła energii lub przeprowadzenie termomodernizacji, szczególnie gdy obecny budynek ma wysokie zapotrzebowanie na energię. Nie każda inwestycja będzie jednak opłacalna w takim samym stopniu, dlatego przed zmianą systemu grzewczego warto przeanalizować cały budynek i potencjalne oszczędności.
Nie można więc przyjąć uniwersalnego założenia, że każde gospodarstwo „emituje rocznie” taką samą ilość CO₂ i poniesie identyczne nowe obciążenia. Tak samo nie można dziś podać jednej kwoty pokazującej, ile dokładnie wyniesie podatek czy wzrost kosztów ogrzewania po uruchomieniu ETS2.
Przykładowo program „Czyste Powietrze” przewiduje wsparcie m.in. na poprawę efektywności energetycznej budynku i wybrane źródła ciepła. Od 20 lipca 2026 roku zwiększono również maksymalne kwoty dotacji na wybrane prace termomodernizacyjne.
