Exit tax, czyli podatek od niezrealizowanych zysków – co musisz wiedzieć?
W zależności od indywidualnej sytuacji każdego podatnika mogą pojawić się dodatkowe zobowiązania wobec urzędu skarbowego – poza znanym powszechnie podatkiem dochodowym. Do takich przypadków należy utrata polskiej rezydencji podatkowej lub przeniesienie posiadanego majątku poza granice kraju.
W tym momencie powstaje zobowiązanie, jakim jest exit tax. Co to jest i ile wynosi? Odpowiadają eksperci Podatnik.info!
Spis treści:
- Exit tax – co to?
- Exit tax – kogo dotyczy?
- Podatek od niezrealizowanych zysków – najważniejsze informacje
- Wyzwania prawne i krytyka podatku exit tax
- Podsumowanie: Exit tax – najważniejsze informacje
- FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Exit tax – co to?
Exit tax, czyli podatek od niezrealizowanych zysków, to stosunkowo nowe rozwiązanie w polskim systemie podatkowym, wprowadzone 1 stycznia 2019 roku na mocy imprelemntacji dyrektywy UE ATAD. Dyrektywa Unii Europejskiej ATAD (Anti-Tax Avoidance Directive), czyli Dyrektywa Rady (UE) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 roku ustanowiła przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
Powyższe przepisy unijne wymagają od państw członkowskich wdrożenia regulacji chroniących przed unikaniem opodatkowania przez międzynarodowe korporacje i osoby fizyczne. Podstawą prawną wprowadzenia exit tax w Polsce jest ustawa z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 2159).
Głównym celem tego podatku jest przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania przez osoby fizyczne i firmy, które przenoszą swoje aktywa lub rezydencję podatkową do krajów o korzystniejszych systemach podatkowych.
Podatek exit tax jest nakładany na niezrealizowane zyski, czyli na wzrost wartości aktywów, które nie zostały jeszcze sprzedane, ale ich wartość wzrosła podczas posiadania ich przez podatnika podlegającego opodatkowaniu. Przykładowo, jeśli łączna wartość rynkowa akcji wzrosła, ale nie doszło do ich sprzedaży, podatek może zostać naliczony w przypadku przeniesienia rezydencji podatkowej za granicę.
Exit tax – kogo dotyczy?
Aby podlegać podatkowi od zysków kapitałowych, osoby fizyczne muszą być polskimi rezydentami podatkowymi przez co najmniej pięć lat w ciągu dziesięciu lat poprzedzających zmianę miejsca zamieszkania. Podatek od niezrealizowanych zysków może dotyczyć zarówno osób fizycznych, jak i podmiotów prawnych, przy czym zakres jego stosowania różni się w zależności od rodzaju podatnika.
Jeżeli chodzi o osoby fizyczne, exit tax obowiązuje podatników, którzy:
- przenoszą swoją rezydencję podatkową za granicę i posiadają aktywa o łącznej wartości przekraczającej 4 mln zł,
- zmieniają miejsce zamieszkania w celach podatkowych i w wyniku tego dochodzi do utraty prawa Polski do opodatkowania przyszłych zysków z tych aktywów.
Co ważne, w skład majątku osobistego osoby fizycznej w przypadku zmiany rezydencji wchodzą elementy niezwiązane z działalnością gospodarczą:
- ogół praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną,
- udziały w spółce,
- akcje i inne papiery wartościowe,
- pochodne instrumenty finansowe oraz
- tytuły uczestnictwa w funduszach kapitałowych.
W przypadku podmiotów prawnych obowiązują inne warunki. Exit tax ma zastosowanie do:
- firm, które przenoszą swoje aktywa lub całość działalności gospodarczej do innych jurysdykcji podatkowych,
- spółek przenoszących część działalności gospodarczej za granicę, jeśli Polska traci prawo do opodatkowania zysków z tych aktywów.
Warto zwrócić uwagę także na wyjątki obowiązujące w polskim prawie. Podatkowi nie podlegają osoby fizyczne przenoszące aktywa lub rezydencję podatkową w granicach Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), jeśli aktywa te pozostają związane z działalnością gospodarczą prowadzoną w UE lub EOG.
Wśród podatników pojawia się często pytanie, czy każda wyprowadzka wiąże się z powstawaniem obowiązku uregulowania exit tax. Jak wspomnieliśmy powyżej, dochodzi do tego wyłącznie w przypadku zmiany rezydencji. Aby podatnik mógł być dalej uznawany za polskiego rezydenta podatkowego, musi spełniać jedno z dwóch poniższych kryteriów:
- spędzanie w Polsce więcej niż 183 dni w roku podatkowym lub
- posiadanie w Polsce tzw. centrum interesów osobistych i gospodarczych (ośrodka interesów życiowych).
Podatek od niezrealizowanych zysków – najważniejsze informacje
Stawka podatku wyjściowego wynosi 3% lub 19%, w zależności od tego, czy ustalana jest wartość podatkowa aktywów. Podatek od niezrealizowanych zysków obliczany jest na podstawie różnicy pomiędzy wartością rynkową aktywów a ich wartością podatkową. Stawki podatku wynoszą:
- 19% – standardowa stawka stosowana do większości aktywów,
- 3% – w przypadku braku możliwości ustalenia wartości podatkowej aktywów.
Obowiązek podatkowy powstaje w momencie przeniesienia rezydencji podatkowej lub aktywów za granicę. Co ważne, podatnik musi złożyć odpowiednią deklarację, jeżeli został objęty exit tax. CIT-NZ (CIT-NZS) obowiązuje w przypadku osób objętych podatkiem dochodowym od osób prawnych. Z kolei PIT-NZ (PIT-NZS) muszą złożyć osoby fizyczne.
Zobowiązanie należy uregulować do 7 dni od momentu złożenia deklaracji podatkowej. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy dużych kwotach podatku, możliwe jest rozłożenie płatności na raty lub uzyskanie odroczenia terminu płatności.
Exit tax wymaga wyceny aktywów rynkowych, która może być skomplikowana i wymagać zaangażowania specjalistów. Ponadto w niektórych przypadkach istnieje ryzyko podwójnego opodatkowania, szczególnie jeśli nowe miejsce rezydencji podatkowej ma podobne regulacje dotyczące niezrealizowanych zysków.
Wyzwania prawne i krytyka podatku exit tax
Podatek exit tax od momentu wprowadzenia budzi liczne kontrowersje – zarówno wśród podatników, jak i ekspertów prawa podatkowego. Jednym z najczęściej podnoszonych zarzutów jest ryzyko, że opodatkowanie dochodów z niezrealizowanych zysków może skutecznie zniechęcać osoby fizyczne do zmiany rezydencji podatkowej lub lokowania kapitału poza granicami kraju. W praktyce przeniesienie majątku lub zmiana miejsca zamieszkania może skutkować koniecznością zapłaty podatku należnego, mimo że nie doszło do faktycznego odpłatnego zbycia składników majątku.
Krytycy wskazują również, że exit tax bywa postrzegany jako narzędzie służące doraźnemu zwiększeniu wpływów budżetowych, a nie element spójnej reformy systemu opodatkowania. W szczególności w przypadku składników majątku osobistego, niezwiązanych z działalnością gospodarczą, obowiązek podatkowy może powstać wyłącznie na skutek zmiany rezydencji podatkowej, co rodzi pytania o proporcjonalność i sprawiedliwość takiego rozwiązania.
Wątpliwości budzi także nierówne obciążenie podatników – osoby fizyczne często znajdują się w mniej korzystnej sytuacji niż podmioty korporacyjne, które dysponują rozbudowanymi strukturami umożliwiającymi planowanie podatkowe poprzez zagraniczny zakład lub restrukturyzację składników majątku stanowiących aktywa przedsiębiorstwa. W opinii części prawników takie zróżnicowanie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.
Dodatkowym źródłem sporów są kwestie zgodności exit tax z prawem Unii Europejskiej. Polskie regulacje były przedmiotem analizy sądów, które wskazywały na potencjalne kolizje z dyrektywami UE, zwłaszcza w zakresie swobody przepływu osób i kapitału. Krytyka koncentruje się przede wszystkim na rozszerzeniu opodatkowania niezrealizowanych zysków na osoby fizyczne, mimo że pierwotnym celem unijnych regulacji było ograniczenie agresywnej optymalizacji podatkowej stosowanej przez międzynarodowe korporacje.
Podsumowanie: Exit tax – najważniejsze informacje
Poniżej prezentujemy najistotniejsze kwestie omówione szczegółowo w artykule.
- Na podstawie Dyrektywy ATAD (2016/1164) został wprowadzony w Polsce w 2019 roku exit tax.
- Co to za zobowiązanie? Exit tax to podatek od niezrealizowanych zysków, który dotyczy na przykład wzrostu wartości aktywów, które nie zostały sprzedane, ale ich wartość wzrosła podczas posiadania.
- Podstawą wprowadzenia tego zobowiązania w Polsce jest Ustawa z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustaw podatkowych (Dz.U. 2018 poz. 2159).
- Exit tax dotyczy osób fizycznych, które przenoszą rezydencję podatkową za granicę z aktywami powyżej 4 mln zł. Obejmuje on w takim przypadku majątek osobisty, na przykład akcje, udziały, papiery wartościowe.
- Podatek od niezrealizowanych zysków dotyczy również osób prawnych przenoszących aktywa lub działalność gospodarczą do innych jurysdykcji podatkowych.
- Wyjątek stanowią osoby fizyczne i firmy przenoszące aktywa w ramach UE/EOG, pod warunkiem kontynuowania działalności gospodarczej w tych obszarach.
- Osoba fizyczna, która po przeprowadzce nadal pozostaje rezydentem podatkowym, musi spełniać jeden z dwóch kryteriów: spędzenie w Polsce ponad 183 dni w roku podatkowym lub posiadanie w Polsce centrum interesów osobistych i gospodarczych.
- Exit tax obowiązuje w dwóch stawkach podatku: 19% standardowa stawka oraz 3% w przypadku braku możliwości ustalenia wartości podatkowej aktywów.
- Obowiązek podatkowy powstaje w momencie przeniesienia rezydencji podatkowej lub aktywów za granicę.
- Podatnik musi złożyć odpowiednie deklaracje podatkowe, jeżeli jest objęty zobowiązaniem exit tax. CIT-NZ obowiązuje dla podatku od osób prawnych, z kolei PIT-NAZ dla osób fizycznych.
- Podatnicy mają obowiązek składania deklaracji dotyczących podatku exit tax w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy.
- Termin płatności zobowiązania wynosi 7 dni od złożenia deklaracji. Istnieje jednak możliwość rozłożenia płatności na raty.
Od autora: „Exit tax to jeden z tych podatków, które nie wynikają z faktycznego dochodu, lecz z decyzji o zmianie miejsca życia lub struktury majątku. W praktyce wymaga on nie tylko dobrej znajomości przepisów, ale również świadomego planowania podatkowego – zwłaszcza przy zmianie rezydencji podatkowej lub przenoszeniu aktywów za granicę. Im wcześniej podatnik przeanalizuje swoją sytuację, tym większa szansa na uniknięcie kosztownych błędów”.
- Mirosław Ziętek
Jeżeli masz dodatkowe wątpliwości, zapraszamy do konsultacji z ekspertami Podatnik.info! Każdy użytkownik bezpłatnego programu ma możliwość zadania dowolnego pytania specjalistom z obszaru księgowości, prawa podatkowego lub finansów. Ponadto w okresie rozliczania deklaracji podatkowych, zapewniamy trzy rozwiązania, które umożliwią dopełnienie formalności nawet w 5 minut!
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Jak uniknąć exit tax?
Exit tax nie powstaje automatycznie przy każdej wyprowadzce z Polski. Kluczowe znaczenie ma zmiana rezydencji podatkowej oraz to, czy Polska traci prawo do opodatkowania przyszłych dochodów ze składników majątku. Podatku można uniknąć m.in. wtedy, gdy podatnik nadal podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza całość swoich dochodów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Istotne jest również to, czy przeniesienie składnika majątku następuje w ramach UE lub EOG oraz czy składnik majątku dotychczas związany z działalnością gospodarczą pozostaje przypisany do zagranicznego zakładu podatnika.
Co to jest podatek od niezrealizowanych zysków?
Podatek od niezrealizowanych zysków, czyli exit tax, dotyczy dochodów, które nie zostały faktycznie zrealizowane poprzez sprzedaż, ale powstały w wyniku wzrostu wartości składników majątku. Opodatkowaniu podlega różnica między wartością rynkową składnika majątku a jego wartością podatkową, ustaloną dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym. Obowiązek podatkowy powstaje najczęściej w dniu zmiany rezydencji podatkowej lub przeniesienia składnika majątku poza terytorium RP.
Kiedy podatek dochodowy wynosi 12%?
Stawka 12% dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych rozliczających się według skali podatkowej w pierwszym progu podatkowym. Nie ma ona zastosowania do exit tax. W przypadku podatku od niezrealizowanych zysków obowiązują odrębne stawki – co do zasady 19%, a w sytuacjach, gdy nie można ustalić wartości podatkowej składnika majątku, 3%. Są to stawki niezależne od klasycznego opodatkowania dochodów z pracy czy działalności gospodarczej.
Czy można opodatkować niezrealizowane zyski?
Tak, opodatkowanie niezrealizowanych zysków jest dopuszczalne i wynika wprost z przepisów unijnych oraz krajowych. Exit tax obejmuje sytuacje, w których zmiana rezydencji podatkowej lub przeniesienie składników majątku powoduje utratę przez Polskę prawa do opodatkowania dochodów ze zbycia tych aktywów w przyszłości. Podatek naliczany jest na podstawie cen rynkowych stosowanych pomiędzy podmiotami niezależnymi, mimo że nie doszło do faktycznej sprzedaży.
Jak wytłumaczyć nieujawnione dochody?
W przypadku stwierdzenia nieujawnionych dochodów podatnik ma prawo przedstawić dowody potwierdzające legalne źródło pochodzenia środków. Mogą to być m.in. dokumenty potwierdzające wcześniejsze opodatkowanie dochodów, umowy darowizny, spadku czy rozliczenia z zagranicznego zakładu. Kluczowe jest wykazanie, że środki nie stanowią dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym lub zostały już prawidłowo rozliczone w państwie swojej rezydencji podatkowej.
Jaka kara za nieujawnione dochody?
Nieujawnione dochody mogą skutkować bardzo poważnymi konsekwencjami finansowymi. W przypadku braku możliwości udokumentowania źródła przychodu organ podatkowy może zastosować sankcyjną stawkę podatku, wynoszącą nawet 75% wysokości dochodu. Dodatkowo podatnik naraża się na odpowiedzialność karnoskarbową, obejmującą grzywny, a w skrajnych przypadkach także inne sankcje przewidziane w przepisach prawa podatkowego.
