Składki na ubezpieczenie społeczne – rodzaje, wysokość i zasady opłacania w 2026 roku

2026-08-20

Składki na ubezpieczenia społeczne zapewniają ochronę finansową między innymi po zakończeniu aktywności zawodowej, w razie niezdolności do pracy, choroby, macierzyństwa albo wypadku przy pracy. Obowiązek opłacania składek może wynikać z umowy o pracę, umowy zlecenia, prowadzenia działalności gospodarczej lub innego tytułu wskazanego w przepisach.

Do składek społecznych należą składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Nie należy do nich natomiast składka zdrowotna, chociaż również jest rozliczana z ZUS. Wyjaśniamy, kto finansuje poszczególne składki ZUS, ile wynoszą w 2026 roku i na jakich zasadach przedsiębiorcy mogą korzystać z ulg.

Czym są ubezpieczenia społeczne?

Ubezpieczenia społeczne tworzą system zabezpieczenia osób pracujących i prowadzących działalność gospodarczą przed finansowymi następstwami określonych zdarzeń. Prawo do świadczenia oraz jego wysokość zależą od rodzaju ubezpieczenia, okresu podlegania mu, podstawy wymiaru składek i spełnienia pozostałych ustawowych warunków.

System obejmuje cztery podstawowe rodzaje ubezpieczeń:

• ubezpieczenie emerytalne;

• ubezpieczenia rentowe;

• ubezpieczenie chorobowe;

• ubezpieczenie wypadkowe.

W zależności od tytułu ubezpieczenie może mieć charakter obowiązkowy albo dobrowolny. Pracownik zatrudniony na umowę o pracę podlega wszystkim czterem ubezpieczeniom obowiązkowo. W przypadku przedsiębiorcy obowiązkowe są zasadniczo ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, natomiast ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.

Ubezpieczenie emerytalne

Ubezpieczenie emerytalne służy gromadzeniu środków uwzględnianych przy ustalaniu przyszłej emerytury. Składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy wymiaru.

W przypadku pracownika składka jest finansowana po połowie:

• 9,76% podstawy wymiaru finansuje pracownik;

• 9,76% finansuje pracodawca.

Część finansowana przez pracownika jest potrącana z jego wynagrodzenia brutto. Pracodawca jako płatnik oblicza całą składkę i przekazuje ją do ZUS wraz z pozostałymi należnościami.

Roczna podstawa wymiaru składek emerytalnych i rentowych jest ograniczona do trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W 2026 roku prognozowane wynagrodzenie wynosi 9420 zł, dlatego limit rocznej podstawy to 282 600 zł. Po przekroczeniu tej wartości nie nalicza się do końca roku składek emerytalnych i rentowych. Ograniczenie nie obejmuje jednak składki chorobowej, wypadkowej ani zdrowotnej.

Ubezpieczenia rentowe

Ubezpieczenia rentowe zabezpieczają między innymi ryzyko niezdolności do pracy. Ze środków gromadzonych w ramach tego ubezpieczenia finansowane są przede wszystkim renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinne.

Składka rentowa wynosi 8% podstawy wymiaru. W przypadku pracownika jest finansowana następująco:

• 1,5% podstawy wymiaru finansuje pracownik;

• 6,5% finansuje pracodawca.

Podobnie jak przy składce emerytalnej, część finansowaną przez ubezpieczonego potrąca się z wynagrodzenia pracownika, ale całą należność przekazuje do ZUS płatnik składek.

Ubezpieczenie chorobowe

Ubezpieczenie chorobowe zapewnia możliwość uzyskania świadczeń w razie choroby, macierzyństwa lub konieczności sprawowania opieki. Z tego ubezpieczenia mogą przysługiwać między innymi:

• zasiłek chorobowy;

• zasiłek macierzyński;

• zasiłek opiekuńczy;

• świadczenie rehabilitacyjne.

Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy wymiaru. W przypadku pracownika jest w całości finansowana z jego wynagrodzenia.

Dla pracownika ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Zleceniobiorca i przedsiębiorca mogą natomiast przystąpić do niego dobrowolnie, jeżeli podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z danego tytułu.

Dobrowolne opłacanie składki jest istotne dla przedsiębiorcy, który chce mieć możliwość otrzymania zasiłku chorobowego, opiekuńczego albo macierzyńskiego. Samo zgłoszenie do ubezpieczenia nie zawsze oznacza natychmiastowe prawo do wszystkich świadczeń – w określonych przypadkach obowiązuje okres wyczekiwania.

Ubezpieczenie wypadkowe

Ubezpieczenie wypadkowe zapewnia świadczenia w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Może z niego przysługiwać między innymi zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, jednorazowe odszkodowanie albo renta wypadkowa.

W przypadku pracownika lub zleceniobiorcy składkę wypadkową w całości finansuje płatnik składek, czyli odpowiednio pracodawca albo zleceniodawca. Przedsiębiorca pokrywa składkę na własne ubezpieczenie z własnych środków. Jej wysokość nie jest jednakowa dla wszystkich płatników. Zależy między innymi od:

• rodzaju prowadzonej działalności;

• poziomu zagrożeń zawodowych;

• liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego;

• danych przekazanych w informacji ZUS IWA.

Dla części małych płatników zgłaszających nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych stopa składki wynosi 50% najwyższej stopy ustalonej dla grup działalności. W 2026 roku w typowych rozliczeniach takich płatników stosowana jest stawka 1,67%. Więksi płatnicy mogą otrzymać z ZUS informację o indywidualnie ustalonej stopie procentowej. Rok składkowy w ubezpieczeniu wypadkowym trwa od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku.

Składki ZUS finansowane przez pracownika i pracodawcę

Przy umowie o pracę składki społeczne są finansowane w następujący sposób:

Łącznie z wynagrodzenia pracownika potrąca się 13,71% podstawy wymiaru składek społecznych. Obejmuje to część emerytalną, rentową i chorobową. Składka wypadkowa oraz pozostałe części finansowane przez pracodawcę stanowią dodatkowy koszt zatrudnienia i nie pomniejszają wynagrodzenia brutto pracownika.

Pracodawca oblicza składki od wynagrodzenia pracownika, wykazuje je w dokumentach rozliczeniowych i wpłaca do ZUS. Dotyczy to zarówno części finansowanej przez zakład pracy, jak i kwot potrąconych z pensji ubezpieczonego.

Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP

Poza składkami na ubezpieczenia społeczne pracodawca może mieć obowiązek opłacania składek na fundusze pozaubezpieczeniowe. Należą do nich:

• Fundusz Pracy – 1% podstawy wymiaru;

• Fundusz Solidarnościowy – 1,45% podstawy wymiaru;

• Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 0,10% podstawy wymiaru.

Łączna składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynosi 2,45%. Środki z Funduszu Pracy służą między innymi finansowaniu zasiłków dla bezrobotnych, aktywizacji zawodowej i określonych świadczeń związanych z rynkiem pracy. Fundusz Solidarnościowy wspiera finansowanie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz innych zadań określonych w przepisach.

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zabezpiecza wypłatę określonych świadczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Składki na te fundusze finansuje płatnik – nie są one potrącane z wynagrodzenia pracownika.

Obowiązek ich opłacania zależy od spełnienia ustawowych warunków. Przykładowo składki na Fundusz Pracy zasadniczo nie opłaca się, jeżeli podstawa wymiaru w przeliczeniu na miesiąc jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. Przepisy przewidują też zwolnienia dotyczące między innymi wieku pracownika i powrotu z niektórych urlopów związanych z rodzicielstwem.

Ubezpieczenie zdrowotne a ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenie zdrowotne nie jest częścią ubezpieczeń społecznych. Składka zdrowotna zapewnia prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, natomiast składki społeczne dotyczą między innymi emerytur, rent i zasiłków.

W przypadku pracownika składka zdrowotna wynosi 9% podstawy ustalonej po pomniejszeniu przychodu o składki emerytalne, rentowe i chorobowe finansowane przez pracownika.

U przedsiębiorcy zasady obliczania składki zdrowotnej zależą przede wszystkim od wybranej formy opodatkowania podatkiem dochodowym. Inaczej ustala ją przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej, podatkiem liniowym, ryczałtem albo kartą podatkową. Ulga na start oraz preferencyjne składki społeczne nie zwalniają z obowiązku opłacania składki zdrowotnej.

Ile wynoszą składki ZUS przedsiębiorcy w 2026 roku

Przedsiębiorca, który nie korzysta z ulg, deklaruje podstawę wymiaru składek społecznych nie niższą niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W 2026 roku minimalna podstawa wynosi 5652 zł.

Przy założeniu stopy składki wypadkowej 1,67% oraz obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy minimalne miesięczne składki wynoszą:

• składka emerytalna – 1103,27 zł;

• składka rentowa – 452,16 zł;

• składka wypadkowa – 94,39 zł;

• dobrowolna składka chorobowa – 138,47 zł;

• Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – 138,47 zł.

Łączna kwota wynosi 1926,76 zł miesięcznie. Bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jest to 1788,29 zł. Jeżeli przedsiębiorca korzysta ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jego należności będą odpowiednio niższe. Podane kwoty nie obejmują składki zdrowotnej, której wysokość ustala się odrębnie.

Osoba prowadząca działalność finansuje swoje składki samodzielnie. Ich wysokość nie zależy bezpośrednio od miesięcznego wynagrodzenia przedsiębiorcy, chyba że korzysta on z Małego ZUS Plus, w którym podstawa jest powiązana z dochodem z poprzedniego roku.

Ulga na start i preferencyjne składki ZUS

Przedsiębiorca rozpoczynający prowadzenie działalności może – po spełnieniu warunków – skorzystać z ulgi na start. Pozwala ona przez sześć miesięcy kalendarzowych nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne. W tym czasie nadal trzeba płacić składkę zdrowotną.

Z ulgi może skorzystać osoba, która podejmuje działalność po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od jej zawieszenia lub zakończenia oraz nie wykonuje dla byłego pracodawcy czynności wykonywanych wcześniej w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku.

Brak składek społecznych oznacza jednak brak ochrony z tych ubezpieczeń. Okres ulgi nie zwiększa kapitału emerytalnego, a przedsiębiorca nie otrzyma świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Po uldze na start można korzystać przez 24 pełne miesiące kalendarzowe z preferencyjnych składek społecznych. Minimalna podstawa wynosi wtedy 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku jest to 1441,80 zł.

Minimalne składki od preferencyjnej podstawy wynoszą łącznie 456,18 zł z dobrowolną składką chorobową albo 420,86 zł bez niej. Do tych kwot należy doliczyć składkę zdrowotną.

Mały ZUS Plus

Mały ZUS Plus umożliwia ustalanie podstawy składek społecznych na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu z działalności osiągniętego w poprzednim roku. Z ulgi mogą korzystać przedsiębiorcy spełniający ustawowe warunki, których roczny przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł. Jeżeli firma była prowadzona tylko przez część roku, limit ustala się proporcjonalnie do liczby dni prowadzenia działalności.

Warunkiem skorzystania z ulgi jest również prowadzenie działalności w poprzednim roku przez co najmniej 60 dni. Z preferencji nie mogą korzystać niektóre grupy przedsiębiorców wskazane w przepisach.

Podstawa składek nie może być:

• niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia;

• wyższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Od 2026 roku z Małego ZUS Plus można korzystać przez 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Nowe regulacje określają sposób wyznaczania kolejnych okresów korzystania z ulgi. W określonych przypadkach przedsiębiorcy mogą również wykorzystać niewykorzystane dodatkowe miesiące przysługujące na podstawie wcześniejszych przepisów.

Ulga dotyczy wyłącznie składek społecznych i nie obniża składki zdrowotnej. Niższa podstawa oznacza jednocześnie niższe świadczenia i może wpłynąć na wysokość przyszłej emerytury oraz zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego.

Wakacje składkowe

Przedsiębiorca spełniający ustawowe warunki może skorzystać z wakacji składkowych, czyli zwolnienia z opłacenia składek za jeden wybrany miesiąc w roku. Ulga obejmuje składki na własne ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, a także dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz – jeżeli są należne – Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Zwolnienie obejmuje składki ustalone od najniższej podstawy wymiaru obowiązującej przedsiębiorcę. Jeżeli zadeklarował on wyższą podstawę, wakacje składkowe nie obejmą składek od nadwyżki ponad minimalną kwotę.

Wakacje składkowe nie obejmują składki zdrowotnej ani składek należnych za pracowników, zleceniobiorców i inne osoby ubezpieczone. Zwolnione składki są finansowane z budżetu państwa, dlatego miesiąc objęty ulgą jest uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń.

Wniosek RWS należy złożyć elektronicznie za pośrednictwem konta płatnika w eZUS w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który przedsiębiorca chce uzyskać zwolnienie. Wniosek złożony wcześniej albo dopiero w miesiącu objętym planowaną ulgą nie zostanie rozpatrzony.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych

Jedna osoba może jednocześnie posiadać kilka tytułów do ubezpieczeń, na przykład pracować na etacie i prowadzić działalność gospodarczą albo wykonywać kilka umów zlecenia. Jest to tak zwany zbieg tytułów.

Zakres obowiązku opłacania składek zależy między innymi od:

• rodzaju poszczególnych tytułów;

• wysokości osiąganego wynagrodzenia;

• kolejności powstania tytułów;

• statusu ubezpieczonego;

• przepisów szczególnych.

Przykładowo przedsiębiorca zatrudniony jednocześnie na umowę o pracę, z której otrzymuje wynagrodzenie co najmniej równe minimalnemu wynagrodzeniu, podlega z działalności obowiązkowo jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z działalności może przystąpić dobrowolnie.

Każdy zbieg należy oceniać indywidualnie, ponieważ inne reguły obowiązują przy łączeniu etatu z działalnością, a inne przy kilku umowach zlecenia, umowie o pracę i zleceniu zawartym z własnym pracodawcą czy posiadaniu prawa do emerytury.

Terminy opłacania składek ZUS

Dokumenty rozliczeniowe i składki za dany miesiąc należy przekazać:

• do 5. dnia następnego miesiąca – w przypadku jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;

• do 15. dnia następnego miesiąca – w przypadku płatników posiadających osobowość prawną;

• do 20. dnia następnego miesiąca – w przypadku pozostałych płatników, w tym przedsiębiorców i spółek osobowych.

Jeżeli termin przypada w sobotę, niedzielę albo dzień ustawowo wolny od pracy, przesuwa się na następny dzień roboczy.

Rozliczenia dokonuje się przede wszystkim w deklaracji ZUS DRA oraz – przy zgłaszaniu innych osób – w odpowiednich raportach imiennych, takich jak ZUS RCA. Należności wpłaca się jednym przelewem na indywidualny numer rachunku składkowego.

Składki społeczne a podatek dochodowy

Składki społeczne finansowane przez pracownika pomniejszają dochód uwzględniany przy obliczaniu podatku dochodowego. Płatnik bierze je pod uwagę podczas obliczania zaliczki na PIT od wynagrodzenia.

Przedsiębiorca może co do zasady:

• odliczyć zapłacone składki społeczne od dochodu albo przychodu – zależnie od formy opodatkowania;

• zaliczyć je do kosztów uzyskania przychodów, jeżeli przepisy dotyczące danej formy rozliczenia na to pozwalają.

Tej samej składki nie można jednocześnie odliczyć od dochodu i zaliczyć do kosztów. Odliczeniu podlegają zasadniczo składki faktycznie zapłacone, które nie zostały wcześniej uwzględnione w inny sposób ani zwrócone podatnikowi.

Składki ZUS finansowane przez pracodawcę mogą stanowić koszt podatkowy na zasadach i w terminach określonych w przepisach. Terminowe uregulowanie należności ma znaczenie dla momentu ich zaliczenia do kosztów.

Co grozi za nieopłacenie składek?

Nieopłacenie składek w terminie powoduje powstanie zadłużenia wobec ZUS. Konsekwencją mogą być między innymi:

• odsetki za zwłokę;

• koszty upomnienia i egzekucji;

• przymusowe dochodzenie należności;

• odpowiedzialność płatnika;

• problemy z uzyskaniem zaświadczenia o niezaleganiu;

• wpływ na prawo do świadczeń z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Nieterminowa zapłata składek nie powoduje obecnie automatycznego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli jednak zadłużenie przedsiębiorcy przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia, świadczenie z ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje do czasu spłaty całości długu. Uregulowanie zadłużenia w ciągu sześciu miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia pozwala otrzymać je za cały należny okres.

Przedsiębiorca mający przejściowe problemy finansowe może wystąpić do ZUS o rozłożenie zadłużenia na raty albo odroczenie terminu płatności. Ulga nie jest przyznawana automatycznie – wymaga złożenia wniosku i zawarcia odpowiedniej umowy.

Podsumowanie

Ubezpieczenia społeczne obejmują ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. W przypadku pracownika część składek finansuje zatrudniony, a część pracodawca. Przedsiębiorca pokrywa należności samodzielnie, ale może – po spełnieniu warunków – korzystać z ulgi na start, preferencyjnej podstawy albo Małego ZUS Plus.

W 2026 roku standardowa minimalna podstawa składek społecznych przedsiębiorcy wynosi 5652 zł, a preferencyjna – 1441,80 zł. Składka zdrowotna jest odrębnym obciążeniem i nie została uwzględniona w podanych sumach składek społecznych.

Prawidłowe ustalenie obowiązku opłacania składek wymaga uwzględnienia tytułu ubezpieczenia, podstawy wymiaru, sposobu finansowania oraz ewentualnego zbiegu kilku tytułów.

O Autorze:

Anna Ciecierska – redaktorka specjalizująca się w tematyce prawa podatkowego i finansów publicznych. Absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, od kilku lat związana z branżą wydawniczą i edukacyjną. Od października 2022 roku współpracuje z serwisem Podatnik.info jako redaktorka merytoryczna, odpowiadając za tworzenie oraz weryfikację materiałów eksperckich. Jej priorytetem jest dostarczanie rzetelnych, aktualnych i przystępnie opracowanych informacji dla czytelników szukających praktycznych wskazówek w gąszczu przepisów podatkowych. Dzięki solidnemu zapleczu humanistycznemu oraz ukończonym specjalistycznym kursom podatkowym, łączy umiejętność precyzyjnego formułowania treści z ekspercką wiedzą merytoryczną. W serwisach podatkowych odpowiada za redakcję i weryfikację treści informacyjnych, artykułów eksperckich, poradników oraz komentarzy do zmian legislacyjnych. Z powodzeniem tłumaczy zawiłości przepisów na przystępny język, dbając przy tym o ich poprawność prawną i aktualność.

Ocena artykułu:

(4.7/5), głosów: 309