Rolnicy chcą zmian na rynku spirytusowym. Czy ceny spadną?

2026-10-06

Organizacje rolnicze proponują obniżenie o 10 procent akcyzy na alkohol etylowy. Jednocześnie apelują o powrót do prac nad regulacjami dotyczącymi sprzedaży oraz promocji alkoholu. Ich zdaniem niższe obciążenie mogłoby poprawić warunki działania polskich gorzelni i zwiększyć popyt na krajowe surowce.

Dwa postulaty organizacji rolniczych

6 października 2026 r. podczas konferencji prasowej OPZZ Rolników i Organizacji Rolniczych przedstawiono propozycję zmian dotyczących rynku alkoholu. Organizacje skierowały pisma do marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego oraz wicemarszałka Piotra Zgorzelskiego.

Rolnicy przedstawili dwa zasadnicze postulaty:

• obniżenie o 10% akcyzy na alkohol etylowy;

• natychmiastowe wznowienie prac nad ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

W ich ocenie debata o alkoholu nie powinna ograniczać się wyłącznie do wysokości podatków. Organizacje wskazują, że polityka państwa wpływa jednocześnie na warunki prowadzenia legalnej działalności, rynek krajowych surowców, poziom kontroli nad obrotem alkoholem oraz działania służące ograniczaniu szkód zdrowotnych i społecznych.

Co ma się zmienić?

Postulat rolników jest odpowiedzią na rządowy projekt podwyższenia stawek akcyzy na napoje alkoholowe. Projekt przyjęty przez Radę Ministrów zakłada, że stawka dla alkoholu etylowego wzrośnie z 8811 zł do 10 109 zł za hektolitr 100-procentowego alkoholu. Planowany termin wejścia zmian w życie to 1 stycznia 2027 r.

Rząd uzasadnia zmianę potrzebą ograniczenia dostępności cenowej alkoholu, który w ostatnich latach stał się relatywnie tańszy w stosunku do wynagrodzeń.

Organizacje rolnicze prezentują odmienne stanowisko. Ich zdaniem dalsze podnoszenie obciążeń może pogorszyć konkurencyjność krajowych gorzelni, a przez to ograniczyć rynek zbytu dla rolników dostarczających surowce do produkcji spirytusu.

Dlaczego gorzelnie są ważne dla rolników?

Z perspektywy organizacji rolniczych gorzelnia nie jest wyłącznie producentem alkoholu. Jest również ogniwem lokalnego łańcucha gospodarczego:

Rolnik → gorzelnia → polskie przetwórstwo → legalna sprzedaż

Polskie gorzelnie kupują m.in. zboża, kukurydzę, ziemniaki, melasę oraz inne surowce pochodzenia rolniczego. Jeśli legalna produkcja spirytusu staje się mniej opłacalna lub ogranicza skalę działalności, może to oznaczać niższe zapotrzebowanie na krajową produkcję rolną.

Rolnicy argumentują, że rosnące obciążenia fiskalne dotyczą nie tylko końcowej ceny produktu na półce. Mogą też wpływać na rentowność producentów, wielkość produkcji oraz popyt na surowce wykorzystywane przez branżę spirytusową.

Czy ceny alkoholu spadną?

Na to pytanie nie można dziś odpowiedzieć twierdząco. Po pierwsze, propozycja obniżenia akcyzy o 10 proc. nie jest obowiązującym przepisem. Po drugie, nawet gdyby została przyjęta, niższa stawka podatku nie przekłada się automatycznie i w pełni na niższą cenę detaliczną.

Cena alkoholu w sklepie zależy m.in. od:

• wysokości akcyzy i podatku VAT;

• cen surowców, energii, opakowań oraz transportu;

• kosztów pracy;

• marż producenta, dystrybutora i sprzedawcy;

• poziomu konkurencji w danym segmencie rynku;

• decyzji handlowych sieci oraz sklepów;

• kursów walut, zwłaszcza gdy część składników, opakowań lub usług jest importowana.

Obniżka obciążenia mogłaby dać producentom oraz sprzedawcom przestrzeń do obniżenia cen, ale nie nakładałaby na nich takiego obowiązku. Część firm mogłaby przeznaczyć uzyskaną różnicę na poprawę marży, pokrycie rosnących kosztów albo inwestycje. Dlatego teza, że postulowana zmiana na pewno oznaczałaby tańszy alkohol, byłaby zbyt daleko idąca.

W praktyce potencjalny efekt cenowy zależałby od skali zmiany, rodzaju produktu, sytuacji konkurencyjnej oraz tego, jak przedsiębiorcy podzieliliby korzyść podatkową między marżę i cenę dla klienta.

Legalna sprzedaż a nielegalny obrót

Jednym z argumentów podnoszonych przez organizacje rolnicze jest ryzyko zwiększenia różnicy cenowej między produktem legalnym a alkoholem sprzedawanym poza systemem podatkowym i kontrolnym.

Według rolników większe obciążenia fiskalne mogą wzmacniać ekonomiczną przewagę nielegalnych źródeł. Ich stanowisko opiera się na założeniu, że im wyższa jest cena alkoholu sprzedawanego legalnie, tym większa może być zachęta do poszukiwania tańszych produktów poza oficjalnym obiegiem.

Na skalę nielegalnego obrotu wpływa nie tylko wysokość podatków, lecz także skuteczność kontroli, działania służb, kary, łatwość dystrybucji, popyt konsumentów oraz różnica cen między produktami legalnymi i nielegalnymi.

Niższa stawka a wpływy budżetowe

Organizacje rolnicze przypomniały podczas konferencji przykład z 2002 r., gdy akcyza na alkohol etylowy została obniżona o około 30% Według danych przywoływanych przez ich przedstawicieli wpływy z akcyzy wyniosły następnie:

Rolnicy wskazują, że sama podwyżka stawki nie gwarantuje automatycznie wyższych dochodów publicznych, zwłaszcza jeżeli część sprzedaży przenosi się poza legalny obieg.

Na dzisiejszy wynik wpływałoby znacznie więcej czynników niż w 2002 r. Należą do nich m.in. inflacja, realne dochody gospodarstw domowych, struktura spożycia, skala importu, konkurencja cenowa, zmiany w dystrybucji oraz skuteczność zwalczania nielegalnego handlu. Historyczne dane mogą więc być punktem wyjścia do analizy, ale nie są prognozą przyszłych dochodów budżetu.

Rolnicy chcą powrotu do ustawy alkoholowej

Drugi postulat organizacji dotyczy dalszych prac nad ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Rolnicy pytają, dlaczego podwyżkę podatku uzasadnia się troską o zdrowie publiczne, podczas gdy rozwiązania bezpośrednio regulujące sprzedaż, reklamę i promocję alkoholu zostały wstrzymane.

Zgodnie z publicznie dostępnymi informacjami 18 września 2026 r. z porządku obrad Sejmu zdjęto głosowanie nad pakietem zmian w przepisach dotyczących alkoholu. Decyzję podjęto po wniosku PSL. Projekt przewidywał m.in. ogólnopolski zakaz sprzedaży alkoholu w godzinach od 22:00 do 6:00, zakaz reklamy i promocji wszystkich napojów alkoholowych oraz ograniczenia dotyczące rabatów zachęcających do kupowania większej ilości alkoholu.

Podatek nie zastępuje regulacji

Spór pokazuje, że w polityce dotyczącej alkoholu funkcjonują co najmniej dwa różne zestawy narzędzi.

Rząd podkreśla znaczenie podatków w ograniczaniu dostępności cenowej alkoholu. Organizacje rolnicze odpowiadają, że polityka zdrowotna nie powinna opierać się wyłącznie na podnoszeniu obciążeń, jeśli równocześnie odkładane są przepisy dotyczące dostępności, reklamy i promocji.

Co dalej?

Postulat obniżenia akcyzy o 10 proc. jest obecnie stanowiskiem organizacji rolniczych, a nie projektem, który zmienia obowiązujące stawki. Nie przesądza więc ani o zmianie cen alkoholu, ani o przyszłych dochodach budżetu.

Dla polskich gorzelni i rolników kluczowe będzie to, czy rząd i Sejm podejmą dyskusję o wpływie polityki podatkowej na legalną produkcję oraz odbiorców krajowych surowców. Równolegle rozstrzygnięcia wymaga kwestia dalszych prac nad regulacjami sprzedaży i promocji alkoholu. To właśnie połączenie instrumentów podatkowych, kontroli rynku i przepisów zdrowotnych pozostaje punktem spornym obecnej debaty.

Ocena artykułu:

(4.6/5), głosów: 319