Umowa darowizny – jak ją sporządzić, kiedy potrzebny jest akt notarialny i jakie są skutki podatkowe?
Umowa darowizny pozwala na nieodpłatne przekazanie pieniędzy, nieruchomości, samochodu lub innych składników majątku drugiej osobie. Choć darowizny często dokonywane są między członkami najbliższej rodziny, ich stronami mogą być również osoby niespokrewnione. W zależności od przedmiotu darowizny i wartości przekazywanego majątku konieczne może być zachowanie określonej formy umowy oraz zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego. Sprawdź, jak sporządzić umowę darowizny, kiedy wymagana jest forma aktu notarialnego i jakie obowiązki ma obdarowany.
Czym jest umowa darowizny?
Umowa darowizny jest umową, na podstawie której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Oznacza to, że obdarowany otrzymuje określoną korzyść majątkową, nie będąc zobowiązanym do zapłaty za nią.
Charakterystyczną cechą darowizny jest więc jej nieodpłatność. Darczyńca przekazuje określony składnik swojego majątku albo dokonuje innego świadczenia bez otrzymania w zamian świadczenia o odpowiadającej wartości.
Stronami umowy są darczyńca oraz obdarowany. Darczyńca oświadcza, że dokonuje darowizny, natomiast obdarowany przyjmuje darowiznę. Umowa darowizny może zostać zawarta zarówno między członkami rodziny, jak i między osobami, których nie łączy pokrewieństwo.
Co może być przedmiotem darowizny?
Przedmiot darowizny może obejmować różnego rodzaju składniki majątku oraz prawa majątkowe.
W praktyce darowizny najczęściej dotyczą:
-
pieniędzy,
-
nieruchomości,
-
samochodów,
-
udziałów we współwłasności,
-
rzeczy ruchomych,
-
praw majątkowych.
Przedmiot darowizny powinien zostać dokładnie określony w umowie. Jeżeli darowizna dotyczy samochodu, warto wskazać między innymi markę, model, rok produkcji oraz numer VIN. Przy darowiźnie pieniędzy należy natomiast określić przekazywaną kwotę.
Dokładne opisanie przedmiotu darowizny pozwala jednoznacznie ustalić, co darczyńca przekazał obdarowanemu kosztem swego majątku.
Jak powinna wyglądać umowa darowizny?
Treść umowy zależy przede wszystkim od tego, co jest przedmiotem darowizny. Dokument powinien jednak umożliwiać jednoznaczne ustalenie stron oraz warunków dokonanej darowizny.
Umowa może zawierać przede wszystkim:
-
datę i miejsce jej zawarcia,
-
dane darczyńcy,
-
dane obdarowanego,
-
dokładny opis przedmiotu darowizny,
-
wartość przedmiotu darowizny,
-
oświadczenie darczyńcy o dokonaniu darowizny,
-
oświadczenie obdarowanego o przyjęciu darowizny,
-
termin przekazania przedmiotu darowizny,
-
podpisy stron.
W przypadku darowizny dokonanej pomiędzy osobami fizycznymi warto sporządzić dokument w dwóch egzemplarzach – po jednym dla każdej ze stron. Pisemna umowa może również ułatwić późniejsze udokumentowanie nabycia majątku na potrzeby podatku od spadków i darowizn.
Czy umowa darowizny musi mieć formę aktu notarialnego?
Zgodnie z ogólną zasadą oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Przepisy przewidują jednak istotny wyjątek.
Umowa darowizny zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce oznacza to, że w przypadku wielu typowych darowizn, takich jak przekazanie pieniędzy czy rzeczy ruchomej, strony mogą zawrzeć zwykłą umowę pisemną, a wykonanie darowizny powoduje jej skuteczność.
Inaczej jest wtedy, gdy ze względu na przedmiot darowizny szczególne przepisy wymagają zachowania określonej formy. Najważniejszym przykładem jest darowizna nieruchomości.
Umowa darowizny nieruchomości
Jeżeli przedmiotem darowizny jest nieruchomość, konieczne jest zawarcie umowy w formie aktu notarialnego. W tym przypadku zwykła pisemna umowa nie wystarczy do skutecznego przeniesienia własności.
W formie aktu notarialnego mogą być przekazywane między innymi mieszkania, domy, działki czy udziały w nieruchomości. Notariusz sporządza odpowiedni dokument i dokonuje czynności związanych z przeniesieniem prawa własności.
W przypadku darowizny nieruchomości rygor formy aktu notarialnego ma szczególne znaczenie. Niedochowanie wymaganej formy powoduje nieważność czynności, dlatego samo przekazanie nieruchomości obdarowanemu nie zastępuje aktu notarialnego.
Kiedy umowa darowizny staje się ważna?
Moment, w którym umowa staje się skuteczna, zależy między innymi od zachowania wymaganej formy oraz rodzaju przekazywanego majątku.
Jeżeli oświadczenie darczyńcy zostało złożone w wymaganej formie aktu notarialnego, umowa wywołuje skutki zgodnie z jej treścią. Jeżeli natomiast dla danej darowizny akt notarialny nie jest bezwzględnie wymagany, umowa zawarta bez tej formy staje się ważna po spełnieniu przyrzeczonego świadczenia.
Przykładowo rodzic może zawrzeć z dzieckiem pisemną umowę darowizny pieniędzy, a następnie przekazać wskazaną kwotę przelewem na rachunek obdarowanego. Wykonanie świadczenia powoduje, że brak aktu notarialnego nie prowadzi do nieważności takiej darowizny.
Czy darowiznę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?
Otrzymanie darowizny może powodować powstanie obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn. To, czy konieczne będzie zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego i zapłata podatku, zależy między innymi od wartości nabytego majątku, relacji między darczyńcą a obdarowanym oraz przysługujących zwolnień.
Znaczenie ma również łączna wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby w okresie wskazanym w przepisach. Dlatego przy ustalaniu obowiązków podatkowych nie zawsze należy brać pod uwagę wyłącznie wartość jednej darowizny.
Jeżeli wartość nabytego majątku przekracza kwotę wolną i nie znajduje zastosowania zwolnienie podatkowe, obdarowany co do zasady składa zeznanie SD-3 w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Kwota wolna wynosi 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy oraz 5 733 zł dla III grupy. Przy ustalaniu limitu uwzględnia się również wcześniejsze nabycia od tej samej osoby zgodnie z zasadami określonymi w przepisach. Szczególne zasady dotyczą najbliższej rodziny. Osoby należące do tzw. grupy 0 mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku po spełnieniu ustawowych warunków.
Kto płaci podatek od darowizny?
Obowiązek podatkowy przy darowiźnie co do zasady ciąży na obdarowanym, ponieważ to on nabywa własność rzeczy lub prawa majątkowe.
Wysokość ewentualnego podatku zależy między innymi od wartości nabytego majątku oraz grupy podatkowej, do której należy obdarowany. Stopień pokrewieństwa pomiędzy stronami ma więc istotne znaczenie dla zasad opodatkowania darowizny.
Jeżeli wartość nabytego majątku nie przekracza odpowiedniej kwoty wolnej albo obdarowany spełnia warunki przewidzianego zwolnienia, podatek może nie wystąpić.
Czy darowizna w najbliższej rodzinie jest zwolniona z podatku?
Darowizny dokonywane pomiędzy osobami należącymi do najbliższej rodziny mogą korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn po spełnieniu ustawowych warunków.
Preferencja obejmuje określoną grupę najbliższych członków rodziny. Do najbliższej rodziny objętej tym zwolnieniem należą małżonek, zstępni, czyli między innymi dzieci i wnuki, wstępni, czyli między innymi rodzice i dziadkowie, a także pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby przekracza 36 120 zł, dla zachowania pełnego zwolnienia należy co do zasady zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku darowizny pieniędzy wymagającej takiego zgłoszenia należy również odpowiednio udokumentować ich otrzymanie, np. dowodem przekazania na rachunek płatniczy lub bankowy obdarowanego albo przekazem pocztowym.
Jeżeli nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, obdarowany nie musi samodzielnie składać zgłoszenia SD-Z2. W pozostałych przypadkach obdarowany powinien samodzielnie sprawdzić, czy musi dokonać zgłoszenia darowizny.
FAQ
