Składka na ubezpieczenie zdrowotne – aktualne zasady, kwoty i konsekwencje dla podatników
Składka na ubezpieczenie zdrowotne od kilku lat budzi duże emocje wśród podatników. Choć jej celem jest finansowanie publicznej ochrony zdrowia, sposób naliczania, brak możliwości odliczenia od podatku oraz częste zmiany przepisów sprawiają, że stanowi istotne obciążenie, zwłaszcza dla przedsiębiorców. Rok 2025 przyniósł korekty minimalnych kwot składki, które mają znaczenie także dla planowania kosztów na 2026 r.
Czym jest składka zdrowotna i kogo dotyczy?
Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkową daniną publiczną, której celem jest zapewnienie dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w ramach powszechnego systemu ubezpieczenia zdrowotnego.
Obowiązek jej opłacania obejmuje w szczególności:
• pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym jednoosobową działalność gospodarczą,
• osoby wykonujące umowy zlecenia lub inne tytuły rodzące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego,
• osoby objęte dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Obowiązek opłacania składki zdrowotnej dotyczy również niektórych kategorii wspólników, w szczególności wspólników spółek cywilnych oraz jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a także osób prowadzących niepubliczne szkoły.
Zakres podmiotowy ubezpieczenia zdrowotnego oraz zasady podlegania temu ubezpieczeniu wynikają z przepisów regulujących system publicznej ochrony zdrowia. W zależności od tytułu ubezpieczenia różni się sposób ustalania podstawy wymiaru składki oraz technika jej rozliczenia.
Podstawowa stawka i zasada ogólna
Co do zasady składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy jej wymiaru. Stawka ta ma charakter powszechny, jednak sama podstawa wymiaru jest ustalana w odmienny sposób w zależności od formy zatrudnienia lub formy opodatkowania działalności gospodarczej.
W praktyce oznacza to, że dwie osoby osiągające zbliżone przychody mogą ponosić istotnie różne obciążenia z tytułu składki zdrowotnej. Podstawa wymiaru składki może być powiązana m.in. z dochodem podatkowym, poziomem przychodów, minimalnym wynagrodzeniem za pracę lub przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej.
Opłacanie składki zdrowotnej daje prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Składka zdrowotna jest obowiązkowa i co do zasady nie podlega odliczeniu od podatku dochodowego. Rok składkowy trwa od 1 lutego do 31 stycznia kolejnego roku, a składkę rozlicza się za każdy miesiąc kalendarzowy.
Składka zdrowotna pracowników
W przypadku pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę podstawą wymiaru składki zdrowotnej jest wynagrodzenie brutto stanowiące podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Składka zdrowotna:
• jest w całości finansowana przez pracownika,
• jest obliczana, pobierana i odprowadzana przez pracodawcę,
• obniża wynagrodzenie netto wypłacane pracownikowi.
Wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez pracodawcę podlega składce zdrowotnej. Natomiast zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS nie stanowi podstawy wymiaru składki zdrowotnej.
Z punktu widzenia pracownika mechanizm rozliczenia składki jest stosunkowo prosty i nie wymaga samodzielnych czynności wobec ZUS, a odpowiedzialność za prawidłowe naliczenie i odprowadzenie składki spoczywa na pracodawcy.
Składka zdrowotna przedsiębiorców – kluczowe zasady
Najwięcej wątpliwości praktycznych dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą. W ich przypadku sposób ustalania składki zdrowotnej jest ściśle uzależniony od wybranej formy opodatkowania. Niezależnie od metody rozliczeń obowiązuje jednak zasada minimalnej podstawy wymiaru składki.
Skala podatkowa
Przedsiębiorcy rozliczający się według skali podatkowej opłacają składkę zdrowotną w wysokości 9% dochodu z działalności gospodarczej. Podstawą wymiaru jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia społeczne zaliczone do kosztów. Składka nie może być jednak niższa niż wynikająca z minimalnej podstawy wymiaru ustalonej na dany rok składkowy.
W 2025 roku minimalna podstawa wymiaru składki dla przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej wynosi:
• za styczeń 2025 r. – 4 242,00 zł,
• od lutego 2025 r. do stycznia 2026 r. – 3 499,50 zł.
Dochód do wyliczenia składki ustalany jest zasadniczo w ujęciu miesięcznym, co oznacza, że wysokość składki może zmieniać się z miesiąca na miesiąc.
Podatek liniowy
W przypadku podatników stosujących podatek liniowy składka zdrowotna również jest liczona od dochodu, jednak według obniżonej stawki wynoszącej 4,9%. Obowiązuje przy tym zasada minimalnej składki zdrowotnej, niezależnie od osiągniętego dochodu.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem opłacają składkę zdrowotną w stałej wysokości, uzależnionej od rocznego poziomu przychodów, a nie od faktycznego dochodu. Dla roku składkowego 2025 obowiązują następujące kwoty miesięczne:
• do 60 000 zł przychodu – 461,66 zł,
• od 60 000 zł do 300 000 zł przychodu – 769,43 zł,
• powyżej 300 000 zł przychodu – 1 384,97 zł.
Karta podatkowa
Podatnicy rozliczający się w formie karty podatkowej opłacają składkę zdrowotną w wysokości wynikającej z minimalnej podstawy wymiaru, niezależnie od faktycznych przychodów lub dochodów. Podstawa ta odpowiada 75% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego na początku roku kalendarzowego.
W 2025 roku miesięczna składka zdrowotna dla podatników na karcie podatkowej wynosi 314,96 zł.
Minimalna składka zdrowotna w 2025 roku
Rok 2025 przyniósł przejściowe obniżenie minimalnej składki zdrowotnej dla przedsiębiorców. Obowiązuje rok składkowy trwający od 1 lutego 2025 r. do 31 stycznia 2026 r.
Za styczeń 2025 r. minimalna składka zdrowotna wynosiła 381,78 zł.
Od lutego 2025 r. do stycznia 2026 r. minimalna składka zdrowotna wynosi 314,96 zł miesięcznie.
Obniżenie to dotyczy minimalnej podstawy ustalanej jako 75% minimalnego wynagrodzenia i ma charakter czasowy.
Terminy płatności i rozliczenia
Składkę zdrowotną opłaca się co miesiąc. W przypadku przedsiębiorców termin płatności przypada co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który składka jest należna.
Osoby fizyczne prowadzące działalność opłacają składki do 20. dnia miesiąca.
Płatnicy rozliczający osoby ubezpieczone przekazują dokumenty do ZUS do 15. dnia miesiąca.
Przedsiębiorcy mają obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych DRA co miesiąc. Niedotrzymanie terminów skutkuje powstaniem zaległości, naliczaniem odsetek oraz problemami przy uzyskiwaniu zaświadczeń o niezaleganiu.
Konsekwencje nieopłacenia składek zdrowotnych
Nieopłacanie składek zdrowotnych może prowadzić do naliczenia odsetek za zwłokę, wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez ZUS, problemów z potwierdzeniem prawa do świadczeń zdrowotnych oraz trudności w uzyskaniu finansowania, dotacji lub zaświadczeń urzędowych.
Zaległości mogą również wykluczać możliwość korzystania z niektórych preferencji składkowych, takich jak Mały ZUS Plus, o ile spełnienie warunków tych ulg uzależnione jest od braku zaległości wobec ZUS.
Zmiany planowane na 2026 rok – co warto wiedzieć
W 2025 roku prowadzone były prace legislacyjne nad reformą składki zdrowotnej, obejmujące m.in. uproszczenie zasad i trwałe obniżenie minimalnej podstawy. Projekty te nie zostały jednak uchwalone.
W konsekwencji na 2026 r. nie wprowadzono systemowej obniżki składki zdrowotnej. Możliwy jest powrót do wyższej minimalnej podstawy wymiaru, co może oznaczać wzrost minimalnej składki zdrowotnej wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia.
Podsumowanie
Składka na ubezpieczenie zdrowotne w 2025 roku pozostaje jednym z najbardziej złożonych elementów systemu obciążeń publicznoprawnych, szczególnie dla przedsiębiorców. Czasowe obniżenie minimum przyniosło ograniczoną ulgę, jednak brak trwałej reformy powoduje niepewność co do przyszłych kosztów. Kluczowe znaczenie ma dziś nie tylko prawidłowe bieżące rozliczanie składki, ale również świadome planowanie podatkowe i monitorowanie zmian legislacyjnych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
